Był pierwszym Polakiem, który przybył do Japonii. Dlaczego szogun skazał go na tortury?

W 1585 r. doszło do pierwszego znanego kontaktu pomiędzy Japończykami i Polakami. Do Watykanu dotarła wówczas pierwsza w historii zagraniczna misja dyplomatyczna Japonii (tak zwana „Misja Tensho”). W jej skład wchodzili wykształceni przez portugalskich jezuitów czterej młodzi Japończycy, których przyjął na audiencję papież Grzegorz XIII.

Dyplomaci spotkali się także z polskim biskupem Bernardem Maciejowskim, na którego prośbę dokonali tłumaczenia na język japoński fragmentu jednego z Psalmów Dawida. Tekst tłumaczenia podarowali biskupowi Maciejowskiemu, który w późniejszych latach przekazał go Akademii Krakowskiej. W sierpniu 2000 r., po wielu latach spędzonych w magazynie Biblioteki Jagiellońskiej, dokument został odnaleziony.

Szlachcic, który został Jezuitą

14 lat po pamiętnych wydarzeniach urodził się Wojciech Męciński. Przyszły misjonarz przyszedł na świat w Osmalicach nad dolnym Wieprzem jako członek majętnej szlacheckiej rodziny herbu Poraj. Już od wczesnych lat wyróżniał się pobożnością, dlatego po ukończeniu odpowiedniego wieku został wysłany do kolegium jezuickiego w Lublinie. W 1613 r. Wojciech kontynuował naukę na Akademii Krakowskiej, a po jej ukończeniu kształcił się w Sedanie, a następnie w Padwie.

W Rzymie Wojciech wstąpił do nowicjatu jezuickiego. Tam zdecydował się poświecić życie Bogu i szerzyć wiarę jako misjonarz, ale przed tym musiał wrócić w rodzinne strony i uporządkować sprawy majątkowe. Okazało się bowiem, że brat Wojciecha, Stanisław, zmarł, a on odziedziczył 17 wsi oraz miasteczko Nowodwór. Przyszły zakonnik postanowił przekazać wszystkie dobra kolegium św. Piotra w Krakowie, co spotkało się ze sprzeciwem ze strony krewnych. W 1626 r. wyjechał do Portugalii, by ukończyć studia teologiczne.

Misjonarz Wojciech

Wojciech Męciński nie mógł być świadomy, że jego pobyt w Polsce w 1629 r. okaże się ostatnim. Jezuita wrócił do Portugalii i w 1631 r. wypłynął do Indii. Ze względu na niesprzyjające okoliczności wyprawa musiała zawrócić do Portugalii i dopiero w 1633 r. polski jezuita postawił pierwsze kroki na indyjskim wybrzeżu w portugalskim Goa.

Znany jako Albertus de Polonia poświęcił się opiece nad chorymi i potrzebującymi. Rok później Wojciech przybył do Kochinchiny (dzisiaj część południowego Wietnamu), a następnie trafił do Malakki na Półwyspie Malajskim, gdzie zajmował się m.in. portugalskimi żołnierzami rannymi w walkach z Holendrami. Trzy lata później Polak udał się do Makau, skąd miał popłynąć do Japonii, ale jego statek został przejęty przez Holendrów, a sam Wojciech trafił do niewoli na Formozie. 

W czasie transportu więźniów na Jawę Wojciechowi udało się uciec z holenderskiej niewoli. Po powrocie do Makau, Polak został skierowany do Kambodży, gdzie został przełożonym tamtejszej misji i odniósł spory sukces w szerzeniu chrześcijaństwa. Ponowną próbę przedostania się do Japonii jezuita podjął w 1642 roku.

Kraj Kwitnącej Wiśni a chrześcijaństwo

Wojciech i pozostali jezuici musieli zdawać sobie sprawę z tego, że Japonia znacznie zmieniła się od czasów pierwszych portugalskich misjonarzy. Pierwszą misję w Japonii poprowadził w 1549 r. Franciszek Ksawery, jeden z założycieli Towarzystwa Jezusowego. Później działalność misyjna była prowadzona przez jezuitów oraz zakony żebracze, takie jak franciszkanie i dominikanie.

W okresie Sengoku, czyli czasie słabości zwierzchniej władzy szogunatu Ashikaga i wojen pomiędzy panami feudalnymi zwanymi daymiō, jezuici cieszyli się szacunkiem Japończyków, którzy licznie przechodzili na chrześcijaństwo. Konwertowali się nawet niektórzy władcy (np. Ōtomo Sōrin), którzy we współpracy z Europejczykami widzieli szansę na wzmocnienie swojej pozycji np. poprzez import broni czarnoprochowej. Ten z pozoru pokojowy proces miał mroczne oblicze. W domenach rządzonych przez chrześcijańskich daymiō prześladowano mnichów, niszczono buddyjskie świątynie oraz chramy shinto.

Przyjazna misjonarzom koniunktura trwała jeszcze w czasie rządów Ody Nobunagi, pierwszego wielkiego zjednoczyciela Japonii. W szczytowym okresie w Japonii żyło nawet 300 tys. chrześcijan. Wszystko zmieniło się podczas rządów następcy Ody, Toyotomiego Hideyoshiego, który najpierw zakazał działalności misyjnej, a potem posunął się do brutalnych prześladowań. W 1593 r. w Nagasaki doszło do jednego z najgłośniejszych wydarzeń, jakim było ukrzyżowanie 26 katolików. Za rządów drugiego szoguna z rodu Tokugawa, Hidetady, doszło do kolejnych masowych prześladowań, których apogeum była egzekucja 55 katolików pochodzenia japońskiego i europejskiego w Nagasaki w 1622 r.

Pierwszy Polak w Japonii

Kolejny szogun, Tokugawa Iemitsu, kontynuował antychrześcijańską politykę swojego ojca, dążąc do całkowitego wykorzenienia chrześcijaństwa z kraju. Już w pierwszym roku rządów spalił żywcem 50 katolików w Edo. W 1637 r. doszło do powstania chłopów (w dużej części chrześcijan) na Półwyspie Shimabara, w którym zginęło około 37 000 osób. Upadek buntu tylko zaostrzył prześladowania.

W lipcu Wojciech i kilku innych jezuitów przebranych za Chińczyków przedostało się do Kagoshimy na półwyspie Satsuma, która przed prześladowaniami była ważnym ośrodkiem działalności misjonarzy. Po około miesiącu jezuici zostali odkryci przez ludzi szoguna i pojmani. 21 sierpnia więźniów przewieziono do Nagasaki i rozkazano wyrzec się wiary chrześcijańskiej. Wojciech i jego towarzysze odmówili za co zostali skazani na tortury. 23 marca 1643 r. Wojciech Męciński zmarł na skutek obrażeń i wyczerpania. 

Polski jezuita podzielił los wielu chrześcijan w Japonii. Rządy pierwszych szogunów z dynastii Tokugawa doprowadziły do niemal całkowitego unicestwienia społeczności chrześcijańskiej. Nawet dziś liczba wyznawców tej religii w Kraju Kwitnącej Wiśni pozostaje marginalna.

Polecamy e-book Mateusza Będkowskiego pt. „Polacy na krańcach świata: średniowiecze i nowożytność”:

W sprzedaży dostępna jest również druga część e-booka!

Bibliografia

Boxer R. Charles, The Christian Century in Japan: 1549–1650, Berkeley 1951.

Burger David, Kirishitan – Early Christianity in Japan, "Japanese Religions", t. 25, s. 162-164.

Czermiński Marcin, Życie ks. Wojciecha Męcińskiego, Kraków 1895.  

Ellisonas Jurgis, Christianity and the daimyo, [w:] John Whitney Hall (red.) The Cambridge History of Japan: Early modern Japan, Cambridge 1991, s. 301-371.  

Mullins Mark, Christianity Made in Japan: A Study of Indigenous Movements, Honolulu 1998.

Strathern Alan, The Many Meanings of Iconoclasm: Warrior and Christian Temple-Shrine Destruction in Late Sixteenth Century Japan, "Journal of Early Modern History", 25 (3), s. 163-193.

Biuletyn Informacyjny: Epizody w relacjach japońsko-polskich, wyd. Ambasada Japonii w Polsce.