Dała się zamknąć w zakładzie psychiatrycznym, by ujawnić szokującą prawdę. Niezwykła historia pionierki dziennikarstwa śledczego

Nellie Bly, a właściwie Elizabeth Jane Cochran urodziła się 5 maja 1864 r. w Cochran's Mill w Pensylwanii. Po nagłej śmierci jej ojca, właściciela dochodowego młyna, kupca i sędziego pomocniczego hrabstwa Armstrong, rodzina sześcioletniej wówczas Elizabeth musiała opuścić Cochran's Mill. W wieku 15 lat Elizabeth zapisała się do State Normal School w Indianie w Pensylwanii i dodała do swojego nazwiska literę „e” na końcu, by sprawiać wrażenie bardziej wyrafinowanej. Z powodu problemów finansowych Elizabeth uczęszczała do szkoły tylko przez jeden semestr i wkrótce wraz z matką przeprowadziła się śladem dwóch starszych braci do Pittsburgha.

Narodziny reporterki Nellie Bly

W mieście Elizabeth starała się znaleźć pracę, by wspomóc finansowo rodzinę, co w skórze młodziutkiej dziewczyny nie było łatwe. Wszystko zmieniło się, kiedy w gazecie „Pittsburgh Dispatch” pojawił się felieton pt. Do czego nadają się dziewczyny, w którym krytykowano obecność kobiet na rynku pracy i stwierdzono, że dziewczęta służą głównie do rodzenia dzieci i prowadzenia domu. Oburzona Elizabeth wysłała list do George’a Maddena, redaktora „Pittsburgh Dispatch”, który był pod takim wrażeniem listu i pasji jego autorki, że zaproponował nastoletniej dziewczynie pracę reporterki. Znana pod pseudonimem Nellie Bly, zaczerpniętym z popularnej wówczas piosenki „Nelly Bly”, Elizabeth rozpoczęła dziennikarską karierę.

Jej felietony poruszały ważne kwestie społeczne, jak możliwości pracy dla kobiet odpowiedzialnych za utrzymanie rodziny i cieszyły się dużą popularnością. W tym okresie Bly pierwszy raz działała pod przykrywką, by dostać pracę w fabryce kabli miedzianych i na własne oczy przekonać się o panujących tam warunkach. Jednak skargi ze strony właścicieli fabryk zmusiły ją do zajęcia się sprawami kultury, mody i ogrodnictwa.

Nellie Bly chciała pisać o wszystkim i dla wszystkich, dlatego w wieku 21 lat udała się do Meksyku, by pracować jako korespondentka zagraniczna. W jednym z reportaży protestowała przeciwko uwięzieniu lokalnego dziennikarza za krytykę meksykańskiego rządu, wówczas dyktatury pod przywództwem Porfirio Díaza. Zagrożona aresztowaniem uciekła z kraju, a jej reportaże z półrocznego pobytu w Meksyku zostały wydane w formie książki pod tytułem Sześć miesięcy w Meksyku.

„Dziesięć dni w domu wariatów”

Szybko okazało się, że praca w „Pittsburgh Dispatch” nie spełnia ambicji młodej dziennikarki, dlatego Nellie Bly rzuciła pracę i w 1886 r. przeprowadziła się do Nowego Jorku. Zdobycie posady dziennikarki okazało się jednak bardzo trudne. Po miesiącach bezowocnych poszukiwań Bly zawitała do redakcji „New York World”, jednej z czołowych gazet w kraju z propozycją artykułu o doświadczeniach imigrantów w Stanach Zjednoczonych. Redaktor Joseph Pulitzer zaproponował jednak, by Bly zbadała cieszący się złą sławą szpital psychiatryczny dla kobiet na Blackwell’s Island. 

Chcąc zbadać, co tak naprawdę dzieje się za murami szpitala, Nellie Bly przekonująco zasymulowała chorobę psychiczną. Jako pacjentka na własnej skórze przekonała się o brutalności i zaniedbaniach ze strony pracowników szpitala. Zauważyła, że szczególnie źle traktowane są pacjentki, które są imigrantkami z ograniczoną znajomością języka angielskiego. Mimo zakończenia prowokacji i wielokrotnych próśb o uwolnienie, Nellie Bly nie mogła wydostać się ze szpitala. Dopiero dzięki interwencji prawnika z „New York World” po dziesięciu dniach odzyskała wolność. 9 października 1887 r. Bly opublikowała swój raport z pobytu, który później został wydany w formie książki pt. Dziesięć dni w domu wariatów. Jej materiał zszokował opinię publiczną i doprowadził do ​​zwiększenia funduszy na poprawę warunków w placówce. W wieku zaledwie 23 lat Nellie Bly wywarła znaczący wpływ na amerykańską kulturę i rzuciła światło na trudne doświadczenia kobiet żyjących na marginesie społecznym.

 W 72 dni dookoła świata

Dzięki sprawie szpitala Blackwell’s Island Nellie Bly stała się jedną z najsłynniejszych dziennikarek (i dziennikarzy) w kraju. Jej praca i metody zapoczątkowały to, co dzisiaj nazywamy dziennikarstwem śledczym. Bly kontynuowała pracę naświetlając opinii publicznej problemy trawiące Nowy Jork, takie jak korupcja w legislaturze stanowej, nieuczciwe agencje zatrudnienia pracowników domowych i czarny rynek skupu niemowląt. Publikowała również wywiady z różnymi osobistościami i relacjonowała wydarzenia społeczne.

W szczytowym etapie kariery, po przeczytaniu książki W 80 dni dookoła świata Juliusza Verne'a postanowiła sama wyruszyć w taką podróż. 14 listopada 1889 r. wyruszyła w drogę, a jej relacje z wyprawy śledziła cała Ameryka. Bly przybyła do Nowego Jorku 25 stycznia 1890 r. po 72 dniach podróży, ustanawiając tym samym nowy rekord świata.

Pionierka dziennikarstwa śledczego

W 1895 r. Bly poślubiła znacznie starszego od siebie milionera i przedsiębiorcę Roberta Seamana. Po jego śmierci porzuciła dziennikarstwo i zajęła się jego firmą Iron Clad Manufacturing Co. produkującą stalowe pojemniki. Bly bardziej skupiała się na dobru pracowników niż na biznesie, co w połączeniu z oszustwami kierownika fabryki doprowadziło firmę do bankructwa.

Do dziennikarstwa wróciła w 1913 r. relacjonując pochód sufrażystek dla „New York Evening Journal”. Po wybuchu I wojny światowej zajęła się relacjonowaniem wydarzeń z frontu wschodniego. Była pierwszą kobietą i jednym z pierwszych cudzoziemców, którzy odwiedzili strefę działań wojennych między Serbią a Austro-Węgrami.

Nellie Bly zmarła 27 stycznia 1922 r. w wieku 57 lat na zapalenie płuc. Dzięki swojej odwadze i pasji przeszła do historii jako jedna z najwybitniejszych dziennikarek w historii, która inspiruje kolejne pokolenia.

Polecamy e-book Mariusza Gadomskiego – „Kryminalne Wilno”

Książka dostępna również jako audiobook!

Bibliografia

• Norwood A. Brandman M., Niellie Bly, National Women's History Museum, [dostęp: 27.03.2026].  
•  Kroeger B., Bly, Nellie (1864-1922), reporter and manufacturer, American National Biography, [dostęp: 27.03.2026].  
• Life Story: Elizabeth Cochrane, aka Nellie Bly (1864-1922), Women & The American Story, New-York Historical Society Library and Museum, [dostęp: 27.03.2026].  
• Nellie Bly, PBS: American Experience, [dostęp: 27.03.2026].