„Pokuta za grzechy”, czyli jak kawa stała się symbolem Kolumbii
Istnieje kilka wersji dotyczących tego, jak kawa trafiła do Kolumbii. Według źródeł jezuickich misjonarze przywieźli nasiona kawy z Gujany w latach 30. XVIII wieku. Najstarszy opis upraw kawowca w Kolumbii (wówczas Wicekrólestwo Nowej Granady) należy do jezuity imieniem José Gumilla, który w swojej książce „El Orinoco Ilustrado” pisał o kawie w 1741 roku i zauważył, że roślina ta była już uprawiana na misjach wzdłuż rzeki Orinoko. Co ciekawe, według jego relacji kawa była uprawiana głównie przez metysów oraz rdzenne społeczności, takie jak Arhuaco, Kankuamo, Kogi i Waw.
Dokładniejszy opis upraw kawy zostawił arcybiskup i wicekról Caballero y Góngora, który w 1787 roku odnotował istnienie plantacji na terenie dzisiejszych departamentów: Norte de Santander, Santander i Boyacá. Warto zaznaczyć, że w tym okresie kawa była uprawiana w Kolumbii przede wszystkim na potrzeby lokalnej konsumpcji.
Kawa jako pokuta za grzechy?
Za początek komercyjnej uprawy kawy w Kolumbii uważa się rok 1835, kiedy to miał miejsce pierwszy udokumentowany eksport ziaren kawowca. Z portu Cúcuta wypłynęło 2560 funtów (około 60 kg) kawy zmierzającej do Stanów Zjednoczonych. Przemysł kawowy powoli rozprzestrzeniał się na inne regiony Kolumbii. W połowie XIX wieku kawa dotarła do centralnych prowincji, takich jak Cundinamarca i Tolima, a dużą w tym rolę odegrali jezuici. To właśnie pewnemu duchownemu tradycja przypisuje położenie fundamentów pod jedną z najważniejszych gałęzi kolumbijskiej gospodarki.
Mowa o księdzu Francisco Romero, proboszczu parafii Salazar de las Palmas w północno-wschodniej części Santander, który przybył do Kolumbii z Rubio w Wenezueli. Według powszechnie znanej historii, gdy pokutnicy spowiadali się ze swoich grzechów, Romero, będący wielkim miłośnikiem kawy, zalecał im nietypową pokutę – za każdy grzech musieli posadzić i pielęgnować drzewo kawowe. Historia ta traktowana jest głownie jako anegdota promująca kolumbijską kawę, ale według historyków ma ona w sobie znacznie więcej niż ziarno prawdy.
Zasługi Romera zostały docenione w książce Manuela Ancízara, kolumbijskiego pisarza i dyplomaty, który w latach 1850-1851 był członkiem komisji badającej geografię, zasoby naturalne oraz lokalną historię i kulturę kraju. Badacze wskazują również, że działania Romero szły znacznie dalej. Miał on również zajmować się kupnem i sprzedażą ziem pod uprawę kawy, czerpiąc z tego duże zyski. Za jego przykładem miały pójść również inne parafie w regionie Santander.
Z parafii na światowy rynek
W drugiej połowie XIX wieku nastąpił znaczny rozwój eksportu kawy. Pod koniec XIX wieku eksport wynosił około 60 000 worków rocznie, a w 1900 roku już 600 000. W 1927 roku utworzona została Federación Nacional de Cafeteros de Colombia (Narodowa Federacja Plantatorów Kawy) zrzeszająca plantatorów oraz drobnych rolników. Organizacja ta po dziś dzień zajmuje się promocją, inwestycjami w rozwój sektora kawowego, reguluje eksport i broni cen na rynkach zagranicznych. 11 lat później powstała Cenicafé, czyli ośrodek badawczy zajmujący się opracowywaniem odpornych na choroby odmian kawowca.
W tym czasie kawa wsiąkła nie tylko w kolumbijską gospodarkę. Wsiąkła również w lokalną kulturę, stając się ważnym elementem tożsamości narodowej Kolumbijczyków. Wykreowana przez FNC fikcyjna postać plantatora kawy Juana Valdeza i jego muł imieniem Conchita, stali się uosobieniem kultury kawowej na świecie i ikoną całej Kolumbii – jego podobizny można znaleźć w całym kraju.
W połowie XX wieku kawa stała się głównym towarem eksportowym Kolumbii, generując około 80% dochodów z handlu zagraniczego. Około 1960 roku Kolumbia była, zaraz po Brazylii, drugim co do wielkości producentem kawy na świecie z 892 547 hektarami upraw i produkcją 578 041 ton, co odpowiadało mniej więcej 5 937 749 workom kawy. Obecnie Kolumbia jest trzecim co do wielkości producentem kawy na świecie i największym producentem wysokojakościowej arabiki. W 2011 roku krajobraz kulturowy kawy został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Polecamy e-book Piotra Bejrowskiego i Natalii Stawarz – „Afryka we krwi. Konflikty – zbrodnie – ludobójstwo”
Bibliografia
- From Penance to Heritage: The Story of Colombian Coffee Majestic Mountain's Roots, Majestic Mountain Coffee, [dostęp: 23.05.2026].
- History of Colombian Coffee, Federación Nacional de Cafeteros de Colombia (FNC).
- Coffee Cultural Landscape of Colombia, UNESCO, [dostęp: 23.05.2026].
- History of coffee, About Coffee (National Coffee Association), [dostęp: 23.05.2026].
