Porzuciła londyńskie salony, by odkrywać Bliski Wschód. Dlaczego nazywano ją „królową pustyni”?

Urodzonej 12 marca 1776 r. w jednej z najbardziej wpływowych rodzin w Wielkiej Brytanii Hester Stanhope nikt raczej nie wróżył tak awanturniczej przyszłości. Była córką Charlesa Stanhope’a, 3. hrabiego Stanhope i jego pierwszej żony lady Hester Pitt, która zmarła, kiedy Hester miała zaledwie 4 lata. Młoda dama dorastała w domu rodzinnym w Chevening w hrabstwie Kent, a wieku 24 lat zamieszkała w Somerset ze swoją babcią lady Chatham, wdową po byłym premierze Williamie Picie Starszym. Już w młodości Hester Stanhope słynęła z zainteresowań wykraczających daleko poza typowe zajęcia kobiet o jej statusie. Do tego była inteligentna, pewna siebie i miała cięty dowcip. 

Prawa ręka premiera Wielkiej Brytanii 

Kiedy w 1802 r. podpisano pokój w Amiens, który zakończył wojnę między Francją Napoleona a II koalicją, Hester wykorzystała ten czas spokoju na pierwsze podróże po Europie. Kiedy w lipcu 1803 r. wróciła do Anglii, postanowiła zamieszkać u swojego wuja Williama Pitta Młodszego. W latach 1783-1801 Pitt pełnił funkcję premiera Wielkiej Brytanii, którym został w wieku zaledwie 24 lat, co czyni go najmłodszym brytyjskim premierem w historii.

W maju 1804 r. William Pitt ponownie został premierem Wielkiej Brytanii, a Hester znalazła się w centrum życia politycznego i towarzyskiego brytyjskiego imperium. Kiedy wojna z Francją wybuchła na nowo Pitt miał pełne ręce roboty i często podróżował. Hester towarzyszyła wujowi na Downing Street, w jego domu w Putney (południowy Londyn) oraz na zamku Walmer. Lady Stanhope spotykała i podejmowała gości premiera oraz obserwowała Pitta przy pracy. Sama tak opisała ten burzliwy okres:

Nie mogę udawać, że potrafię powiedzieć, co się ze mną stanie tej zimy, gdyż wszystko będzie zależało od planów pana Pitta, którymi, jak wiesz, muszą rządzić okoliczności.

Hester dobrze odnajdywała się w towarzystwie mężczyzn ze świata polityki, z którymi czuła, że ma więcej wspólnego niż z kobietami:

W domu zazwyczaj przebywa trzech lub czterech mężczyzn, a obiady jemy w osiem lub dziesięć osób prawie co drugi dzień. Wojskowi i ludzie z marynarki wojennej są tu zawsze mile widziani; kobiety, jak sądzę, nie, ponieważ nie stanowią żadnej części naszego społeczeństwa.

Lady Hester cieszyła się popularnością ze względu na swoją urodę i umiejętności konwersacyjne. Chociaż początkowo jej obowiązki u Williama Pitta Młodszego sprowadzały się do roli gospodyni, to później bliżej jej było do roli prywatnej sekretarki premiera. 

Pani ogrodów – na marginesie życia społecznego

Z początkiem roku 1805 Hester opuściła Londyn, by na dłuższy czas zamieszkać na zamku Walmer. Powodem miał być zakończony romans z politykiem Granvillem Levesonem Gowerem, z którego powodu miała próbować targnąć się na swoje życie. W Walmer Hester spożytkowała energię na aranżację zamkowych ogrodów, które wprawiły w zachwyt jej wuja.

23 stycznia 1806 r. William Pitt Młodszy zmarł w wieku 46 lat prawdopodobnie na skutek choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy. Przed śmiercią zadbał o swoją niezamężną i pozbawioną dochodów podopieczną. Postarał się, by Hester przyznano emeryturę w wysokości 1200 funtów rocznie. Chociaż wuj zapewnił jej dostatnie życie, Hester brakowało pełnego emocji życia w centrum wydarzeń. Odizolowana od śmietanki towarzyskiej, pozbawiona władzy i wpływów czuła się jak wielka ryba w małym stawie.

Lady Hester zamieszkała w Londynie i zdawało się, że jej życie wraca na właściwe tory, kiedy nawiązała bliską i szczerą relację z brytyjskim generałem sir Johnem Moore'em. Wtedy jednak na Hester spadł olbrzymi cios. W styczniu 1809 r. Moore i jej brat polegli w bitwie pod La Coruñą w Hiszpanii. To właśnie wtedy angielska arystokratka podjęła decyzję o opuszczeniu Anglii i wyruszeniu w długą podróż.

Arystokratka na Bliskim Wschodzie

W lutym 1810 r. Hester Stanhope wypłynęła z Portsmouth w towarzystwie najmłodszego brata Jamesa Hamiltona Stanhope'a, lekarza Charlesa Lewisa Meryona oraz dwóch pokojówek. Na Rodos pożegnała się z bratem, ale do jej towarzyszy dołączył wówczas awanturnik o imieniu Michael Bruce, z którym nawiązała później romans. Stanhope i jej towarzysze dotarli do Aten, skąd udali się do Stambułu. Następnym celem podróży miał być Kair, lecz statek, którym podróżowali rozbił się u wybrzeży Rodos.

Straciwszy wszystkie ubrania Hester Stanhope, wbrew wszelkim konwenansom, postanowiła kontynuować podróż w męskim tureckim ubraniu. W sumie, w ciągu dwuletniej podróży, Hester odwiedziła Gibraltar, Maltę, Wyspy Jońskie, Peloponez, Ateny, Konstantynopol, Rodos, Egipt, Palestynę, Liban i Syrię. Wbrew obawom jej towarzyszy przebojowy styl życia Hester zrobił pozytywne wrażenie na mieszkańcach Bliskiego Wschodu, włączając kilku władców. Lady Stanhope została pierwszą kobietą z Zachodu, która odwiedziła Palmyrę, do której wjechała w wielkim stylu na czele karawany złożonej z 22 wielbłądów. Ciepło przyjęta przez miejscowych została ogłoszona „królową pustyni”.

Pionierka archeologii

Według dr. Mayrona, który został później jej biografem, Hester weszła w posiadanie manuskryptu, który miał opisywać ogromny skarb ukryty pod ruinami meczetu w Aszkelonie. W 1815 r. Angielka przekonała władze osmańskie, by wyraziły zgodę na poszukiwania i pod okiem gubernatora Jafy, Muhammada Abu Nabbuta, rozpoczęła pierwsze wykopaliska archeologiczne w Palestynie. 

Chociaż trzy podjęte przez Hester próby odnalezienia skarbu nie powiodły się, to jej działania należy uznać za ważny wkład w rozwój nowożytnych badań archeologicznych w tym regionie. Co czyniło jej pracę wyjątkową to fakt, że Hester Stanhope nie wysyłała odnalezionych artefaktów do Europy, jak czyniło to wówczas wielu jej rodaków.

Ekscentryczna królowa Hester

Hester Stanhope nigdy nie wróciła do Anglii. Zamieszkała w opuszczonym klasztorze w pobliżu Sydonu w granicach dzisiejszego Libanu. Po tym, kiedy jej towarzysz dr Meyron wrócił do Anglii, przeniosła się do opuszczonego klasztoru w Joun. Dzięki swej charyźmie, charakterowi i szacunku, jaki powszechnie wzbudzała Stanhope stała się swego rodzaju władczynią lokalnych społeczności, z którą trzeba było się liczyć. Władza Stanhope była na tyle duża, że kiedy Ibrahim Pasza, władca Egiptu, planował w 1832 r. zaatakować Syrię, zabiegał o jej neutralność. Jej dom stał się schronieniem dla wielu ludzi uciekających przed konfliktami i prześladowaniami, zwłaszcza Druzów, z którymi nawiązała serdeczne stosunki. 

Samozwańcza królowa prowadziła aktywne życie, przyjmowała licznych gości oraz korespondowała z ważnymi osobistościami. Żyjąc na Bliskim Wschodzie kontynuowała swoje ekscentryczne zwyczaje polegające m.in. na noszeniu męskiego ubioru i paleniu fajki wodnej. Z czasem Hester popadła w duże długi, które spłacała ze swojej angielskiej emerytury. Z biegiem lat ta energiczna kobieta coraz bardziej dystansowała się od świata zewnętrznego.  Sugeruje się, że Stanhope mogła chorować na ciężką depresję. Porzucona przez służbę i bez grosza przy duszy Hester Stanhope zmarła w 1839 r. Kilka lat po jej śmierci dr Meryon opublikował kilkutomowe wspomnienia z czasów podróży u jej boku.

Hester Stanhope została zapamiętana przede wszystkim jako kobieta, która odrzuciła społeczne konwenanse i ograniczenia, jakie w tamtych czasach narzucano kobietom w Europie oraz Bliskim Wschodzie, by wieść życie na własnych warunkach.

Kup e-booka: „Polacy na krańcach świata: XIX wiek”

Książka dostępna jako e-book w 3 częściach: Część 1, Część 2, Część 3

Bibliografia

• Chisholm H., Stanhope, Lady Hester Lucy, [w:] Encyclopedia Britannica, Vol. 25, Cambridge 1911.
• Ellis K., Star of the Morning: the Extraordinary Life of Lady Hester Stanhope, London 2008.
• Gibb L., Lady Hester: Queen of the East, London 2005.
• Pattison P., Lady Hester Stanhope, English Heritage, [dostęp: 19.03.2026].
• Stanhope H. L., Meryon C. L., Memoirs of the Lady Hester Stanhope, as related by herself in conversations with her physician, London 1845.