Ukryte polskie perełki – 25 polskich zamków, pałaców i twierdz, które musisz zobaczyć!

Jakub Jagodziński

Jako archeolog zanurzony we wczesnym średniowieczu, a przy okazji elblążanin prezentuję tu kilka miejsc, z których większość znajduje się w okolicach Elbląga. Są to miejsca raczej nietypowe, a przynajmniej nie kojarzone powszechnie z popularnymi wśród turystów warowniami, tym bardziej gorąco polecam zejść z utartych szlaków i odwiedzić któryś z tych wyjątkowych zabytków.

1. Wały Tolkmita (Tolkmicko, warmińsko-mazurskie)

Pruskie grodzisko, występujące pod lokalną nazwą Wały Tolkmita, nawiązującą do legendy o zamku Tolko, którym władał Hoggo i jego córki Mity. We wczesnym średniowieczu funkcjonowała tam osada obronna, mająca kontrolować szlak, który biegł u jej podnóża. Do dziś zachowały się tam relikty obwałowań. Z centrum Tolkmicka na miejsce można dostać się samochodem, rowerem lub pieszo. 

2. Cholin (Kwietniewo, warmińsko-mazurs

Postać praskiego biskupa, który wybrał się w tragiczną misję na tereny pruskie znana jest chyba każdemu. Mowa oczywiście o św. Wojciechu, który poniósł męczeńską śmierć z rąk Prusów nie chcących przyjąć nowej wiary. Według Passio Sancti Adalberti miejscem jego śmierci były okolice grodu Cholinum. Badacze utożsamiają Cholinum (Cholin) z pozostałościami grodu w Kwietniewie koło Świętego Gaju. Na miejscu widoczne są wysokie na 10 metrów ściany przekopu, między którymi biegnie trakt, którego historia sięga wczesnego średniowiecza. Być może wędrował nim także pierwszy słowiański męczennik.

3. Góra Klasztorna (Kadyny, warmińsko-mazurskie)

Nie znajdziecie tu pozostałości warowni. Jedynym budynkiem, jaki się tu obecnie mieści jest klasztor Braci Mniejszych Franciszkanów, wybudowany w pierwszej połowie XVIII wieku. Wcześniej, bo do XIII wieku funkcjonował tu pruski gród.

Obecnie miejsce to ma szczególny walor turystyczny. Na górę można wjechać samochodem, choć osobiście bardziej polecam pieszą wędrówkę drewnianymi schodami, które wzniesiono w lesie. Na miejscu oprócz klasztoru znajduje się wieża widokowa, z której rozpościera się wspaniały widok na Zalew Wiślany i Mierzeję Wiślaną. 

4. Pozostałości zamku krzyżackiego (Elbląg, warmińsko-mazurskie)

Kompleks zamkowy w Elblągu należał do najważniejszych krzyżackich warowni na ziemiach pruskich. Wprawdzie zachowały się jedynie jego relikty (np. budynek Podzamcza Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu dawniej pełnił funkcję m.in. słodowni, a budynek Biblioteki Elbląskiej to dawny szpital zakonny), jednak pozwalają one na wyobrażenie sobie kompleksu w jego świetności. Warto podkreślić, że zamek został rozebrany przez elbląskich mieszczan już w połowie XV wieku, dlatego nie dysponujemy zbyt dużą liczbą źródeł, które pozwalałyby na wiarygodne zilustrowanie jego pierwotnego wyglądu. Wejście na teren dziedzińca Muzeum w Elblągu, skąd można podziwiać pozostałości dawnego zamku krzyżackiego, jest bezpłatne. 

5. Palatium, pozostałości grodu (Ostrów Lednicki, wielkopolskie)

To jedyne miejsce spoza okolic Elbląga, które chciałbym uwzględnić w tym zestawieniu. Ostrów Lednicki ma szczególne znaczenie dla poznania historii państwa Piastów. Było to jedno z głównych miejsc w kraju Mieszka, gdzie znajdował się gród i pałac książęcy wraz z kaplicą. Obecnie miejsce to można zwiedzać jako część Muzeum Pierwszych Piastów.

Natalia Pochroń

6. Zamek w Pszczynie

To jedna z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych rezydencji arystokratycznych w Polsce. Jej historia sięga początków XV wieku – został zbudowany prawdopodobnie na miejscu dawnych fortyfikacji. Dzięki temu, że w wyjątkowo dobrym stanie przetrwał II wojnę światową, już w 1946 roku utworzono tam muzem – znajduje się tam blisko 80% oryginalnego historycznego wyposażenia wnętrz! Nie bez powodu zamek nazywany jest często „polskim Wersalem” – wnętrza wręcz zachwycają swoim bogactwem. 

Pełno tam prawdziwych perełek – jak autentyczne lustro, w którym przeglądał się cesarz Wilhelm II podczas wizyty w 1915 roku, imponująca kolekcja broni i zbroi z niektórymi eksponatami pochodzącymi z XVI wieku czy „pełrami księżnej Daisy” – słynnym, długim na 6 metrów sznurem pereł, który księżna Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless, popularnie zwana księżną Daisy von Pless, otrzymała w prezencie ślubnym od męża. I do tego zachwycający park krajobrazowy otaczając zamek –warto się w nim zgubić! 

Jesteśmy darmowym portalem, którego utrzymanie dużo kosztuje. Jako medium niezależne pozyskujemy środki na nasze utrzymanie od reklamodawców lub Czytelników. Nie prosimy o wiele - gdyby każda czytająca nas Osoba podarowała nam 10 zł, to starczyłoby to nam na rok bardzo wytężonej działalności i nowych inicjatyw. Okazuje się jednak, że do tej pory wsparło nas zaledwie 0,0002% naszych Czytelników. Dowiedz się, jak możesz nam pomóc!

7. Zamek w Mosznej

Wygląda jak wyciągnięty prosto z baśni. Powstał na przełomie XIX i XX wieku jako siedziba rodziny Tiele-Wincklerów. Uwagę przyciąga przede wszystkim bajkowa architektura – charakterystyczna sylwetka z dziesiątkami wież i wieżyczek. Powszechnie uważa się, że rezydencja posiada aż 99 wież oraz 365 pomieszczeń, stąd często nazywana jest „zamkiem 99 wież”. Wnętrza skrywają jeszcze więcej – majestatyczne sale z oryginalnie zdobionymi sufitami świetnie oddają fantazję właścicieli. Do tego dochodzi urzekający park z 300-letnimi dębami – jeszcze bardziej dodaje uroku i magii. 

8. Zamek Pieskowa Skała

To w tej okolicy biegał Janosik odbijając Marynę z rąk hrabiego, a Hans Kloss przemykał podczas akcji „Liść Dębu”. Mowa o renesansowym zamku położonym na wapiennym wzgórzu w sercu Ojcowskiego Parku Narodowego. Pierwsze wzmianki o nim pojawiają się w dokumentach z 1315 roku. W połowie XIV wieku Kazimierz Wielki wzniósł w tym miejscu zamek – element łańcucha obronnego „Orlich Gniazd”, który do wybuchu II wojny światowej działał jak ekskluzywny pensjonat.

Zamek przyciąga pięknym arkadowym dziedzińcem, historycznymi wnętrzami i kolekcją dzieł sztuki. Niemniejsze wrażenie robi jednak w tym przypadku otoczenie zamku – m.in. słynna Maczuga Herkulesa. Dzięki temu wizytę można połączyć ze spacerem po jednej z najbardziej atrakcyjnych części Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

9. Zamek w Łańcucie

To jedna z najpiękniejszych rezydencji magnackich w kraju. Zamek przez wieki należał do znakomitych rodów, m.in. Lubomirskich i Potockich, dzięki czemu można tu poczuć atmosferę dawnego życia polskiej arystokracji. Z racji tego, że zamek nie ucierpiał bardzo w czasie II wojny światowej, większość przechowywanych w nim dóbr ocalała, wywieziona przez właścicieli na Zachód. Obecnie więc zaliczany jest do grona "Pomników Historii" – zabytków o szczególnym znaczeniu dla kultury Polski.

Poza bogato zdobionymi wnętrzami, i wyjątkową kolekcję powozów duże wrażenie robi tu rozległy park z ogrodami, oranżerią i malowniczymi alejami. Miejsce zdecydowanie warte odwiedzenia. 

10. Zamek w Nidzicy

To gotycka warownia z XIV wieku wzniesiona na wzgórzu górującym nad miastem. Wyróżnia się charakterystyczną, masywną bryłą z czerwonej cegły. To bez wątpienia jeden z ciekawszych przykładów średniowiecznej architektury obronnej na Mazurach – warto odwiedzić go nie tylko dla samej jego historii, ale i klimatu średniowiecznej twierdzy.  Ten można poczuć, patrząc na potężne mury, wieże czy dziedziniec. To idealne miejsce dla osób, które lubią klimat średniowiecznych zamków i warowni.

Rafał Gumiński

11. Zamek w Olsztynie (śląskie)

Malownicze ruiny zamku w Olsztynie koło Częstochowy należą do najbardziej charakterystycznych zabytków Jury Krakowsko-Częstochowskiej.  Warownię wzniesiono na wapiennym wzgórzu jako element systemu obronnego pogranicza małopolsko-śląskiego, a w XIV wieku znacznie rozbudował ją Kazimierz Wielki. Z czasem zamek stał się jedną z najważniejszych królewskich warowni na tym obszarze.

Dziś najlepiej zachowanym elementem dawnej twierdzy jest charakterystyczna cylindryczna wieża, której dolna część wykonana jest z wapienia, a wyższa z cegły. Oprócz niej zachowały się fragmenty murów oraz druga, kwadratowa wieża. Zamek został poważnie zniszczony podczas potopu szwedzkiego i w kolejnych dziesięcioleciach stopniowo popadał w ruinę. Warto odwiedzić go nie tylko dla samych pozostałości warowni, ale także dla widoków na jurajski krajobraz.

12. Zamek Dunajec w Niedzicy (małopolskie)

Górującu nad Jeziorem Czorsztyńskim Zamek Dunajec w Niedzicy to moim zdaniem jedna z najpiękniejszych średniowiecznych warowni w Polsce. Jego budowę rozpoczęto najprawdopodobniej na początku XIV wieku, kiedy tereny te znajdowały się w granicach Królestwa Węgier. Zamek miał znaczenie strategiczne – strzegł północnej granicy państwa oraz ważnego szlaku handlowego prowadzącego doliną Dunajca.

W kolejnych stuleciach warownię rozbudowywano, tworząc między innymi zamek dolny otoczony murami i basztami. Zamek przetrwał do dziś w bardzo dobrym stanie i mieści muzeum, w którym można zobaczyć historyczne wnętrza oraz pamiątki związane z dziejami obiektu i jego właścicieli.

13. Zamek Piastów Śląskich w Brzegu (opolskie)

Zwany „Śląskim Wawelem” zamek w Brzegu przez ponad trzy stulecia był rezydencją książąt brzeskich i jednym z najważniejszych ośrodków władzy Piastów Śląskich. Chociaż początki zamku sięgają XIII wieku, jego obecny wygląd jest efektem wielkiej przebudowy przeprowadzonej w XVI wieku, kiedy średniowieczną warownię przekształcono w reprezentacyjną rezydencję renesansową.

Najbardziej charakterystycznym elementem zamku jest bogato zdobiona fasada budynku bramnego, której dekoracja rzeźbiarska należy do najwybitniejszych przykładów renesansu w Europie Środkowej. W 1741 r. zamek został poważnie uszkodzony podczas bombardowania Brzegu przez wojska pruskie. Odbudowano go dopiero w drugiej połowie XX wieku. Dziś mieści się tutaj Muzeum Piastów Śląskich, prezentujące m.in. dzieje dynastii oraz cenne zabytki sztuki śląskiej.

14. Pałac w Kopicach (opolskie)

Pałac w Kopicach koło Grodkowa to jedna z najbardziej efektownych, malowniczych i zarazem mrocznych ruin, jakie kiedykolwiek widziałem. W XIX wieku dawną siedzibę rycerską przebudowaną na rezydencję w stylu klasycystycznym kupili Hans Ulrich Schaffgotsch i jego żona Joanna Gryczik von Schomberg-Godulla. Obiekt poddano gruntownej przebudowie, nadając pałacowi charakterystyczną neogotycką formę.

Jesteśmy darmowym portalem, którego utrzymanie dużo kosztuje. Jako medium niezależne pozyskujemy środki na nasze utrzymanie od reklamodawców lub Czytelników. Nie prosimy o wiele - gdyby każda czytająca nas Osoba podarowała nam 10 zł, to starczyłoby to nam na rok bardzo wytężonej działalności i nowych inicjatyw. Okazuje się jednak, że do tej pory wsparło nas zaledwie 0,0002% naszych Czytelników. Dowiedz się, jak możesz nam pomóc!

Rezydencję otaczał rozległy park krajobrazowy z licznymi stawami, ogrodami i budowlami parkowymi. Pałac przetrwał II wojnę światową bez większych zniszczeń, jednak po wojnie został ograbiony, a potem poważnie uszkodził go pożar. Dziś pozostaje w stanie niezwykle malowniczej i mrocznej ruiny, ale ostatnich latach prowadzone są działania zmierzające do jego zabezpieczenia i odnowienia.

15. Wieża Piastowska w Opolu (opolskie)

Wieża Piastowska to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Opola i niestety jedyna zachowana część dawnego Zamku Piastowskiego. Warownię na Ostrówku zaczęto wznosić w XIII wieku, a sama wieża powstała najprawdopodobniej pod koniec XIII lub w pierwszej połowie XIV wieku. Przez stulecia była częścią książęcej rezydencji Piastów opolskich, pełniąc funkcje mieszkalne, obronne i obserwacyjne.

Zamek przestał być rezydencją Piastów po śmierci Jana II Dobrego w 1532 roku i z czasem zaczął podupadać. Ostatecznie w latach 1928–1930 został rozebrany, a wieżę pozostawiono jako jedyny relikt dawnej siedziby książęcej. Dziś mierząca około 35 metrów wieża (około 42 metrów wraz ze szpicą) sąsiaduje z wątpliwej urody budynkiem urzędu wojewódzkiego. Z jej szczytu rozciąga się piękna panorama miasta. W wieży znajduje się również ekspozycja poświęcona historii Opola oraz zamku. Moim zdaniem to obowiązkowy punkt podczas zwiedzania miasta.

Piotr Abryszeński

16. Zamek w Ogrodzieńcu

Ruiny tej średniowiecznej warowni pamiętającej czasy Kazimierza Wielkiego położone są na Szlaku Orlich Gniazd. Niezwykłą sylwetkę zamku tłumaczy fakt, iż budowniczowie musieli dopasować mury do istniejącego labiryntu wapiennych ostańców. Monumentalna architektura i położenie pośród jurajskich skał inspiruje opowieści o duchach i niesamowitych zjawiskach. Jedną z najpopularniejszych jest ta o Czarnym Psie.

Jednym z właścicieli zamku w XVII wieku był Stanisław Warszycki, który w czasie potopu miał wiernie trwać przy Janie Kazimierzu i bronić Jasnej Góry. Niektórzy mówili, że pomimo zasług dla ojczyzny, wobec poddanych był człowiekiem okrutnym i bezwzględnym. Ponoć jego duch grasuje po okolicy od pokoleń i przybiera postać czarnego psa, a jego pojawienie zwiastuje dźwięk łańcucha. Nie chodzi wyłącznie o strach – Czarny Pies pilnuje również ukrytego gdzieś zamkowego skarbu.

17. Zamek w Kórniku

Historia tej jednej z najbardziej niezwykłych rezydencji Wielkopolski sięga XV wieku, jednak współczesny wygląd jest przede wszystkim efektem XIX-wiecznej przebudowy dokonanej za sprawą Tytusa Działyńskiego, który nadał mu malowniczą formę angielskiego neogotyku. Nie spotkał go los wielu podobnych budowli i nigdy nie został całkowicie zniszczony. Obecnie mieści się tam m.in. Biblioteka Kórnicka PAN. Zamek otacza piękny park i słynne arboretum.

Warto odwiedzić Kórnik z jeszcze innego powodu. Legenda głosi, że nocą z jednego z zamkowych portretów wychodzi Biała Dama – duch dawnej właścicielki, Teofili Działyńskiej. Dawniej mówiono, że jej pojawienie się było zwiastunem nieszczęścia. Pani Teofila miała odbywać w ten sposób pokutę za rozebranie dawnego zameczku myśliwskiego nad Jeziorem Kórnickim. W jednej z późniejszych interpretacji legendy zaczęła funkcjonować jako duch opiekuńczy, który nocą opuszcza zamek i dogląda dawnych dóbr.

18. Zamek w Bytowie

O ile wszyscy znają Malbork i Kwidzyn, o tyle nie każdy pamięta o Bytowie. Ten gotycki zamek został zbudowany przez Zakon Krzyżacki i początkowo stanowił siedzibę prokuratora, by później, po wojnie trzynastoletniej, stać się własnością książąt pomorskich. Był to jeden z najpóźniej wybudowanych zamków krzyżackich na terenie państwa zakonnego.

Miejscowe legendy mówią o duchu rycerza, który w księżycowe noce pojawia się na jego murach. Odziany w pełną zbroję przemierza warownię, po czym znika w miejscu, gdzie niegdyś znajdowała się Wieża Straceń. Opowieść nawiązuje do czasów krzyżackich prokuratorów, którzy mieli skazywać na śmierć także niewinnych rycerzy.

19. Zamek w Człuchowie

Drugi pod względem wielkości zamek krzyżacki, dawna siedziba komtura i konwentu. Niejedna armia próbowała go zdobyć i niejednokrotnie musiała odstąpić od zamysłu zajęcia tej potężnej twierdzy. Niestety po I rozbiorze Polski władze pruskie niemal doprowadziły do jego zniszczenia. Z dawnego potężnego zamku zostały tylko mury i główna wieża.

Z tą ostatnią wiąże się też opowieść o córce jednego ze starostów, Danusi. Ojciec obiecał jej rękę temu, kto ją rozśmieszy. Udało się to szewczykowi Jankowi, lecz gdy starosta zorientował się, że jego córka może poślubić plebejusza, wymyślił mu kolejne zadanie: młodzieniec miał wykonać trzewiki na gzymsie zamkowej wieży. Janek spadł i zginął, a zrozpaczona Danusia zmarła z żalu po ukochanym. Legenda głosi, że duchy obojga można czasem zobaczyć na wieży.

20. Zamek w Liwie

Niewielka, obecnie częściowo zachowana gotycka warownia książąt mazowieckich, którą wzniesiono około 1429 roku na polecenie księcia Janusza I Starszego w celu kontroli przeprawy przez rzekę Liwiec. Przez wieki był wielokrotnie niszczony i przebudowywany. To właśnie od nazwy zamku, a nie rodu rezydującego na zamku, swoją nazwę wziął jeden z bardziej znanych polskich herbów szlacheckich – Doliwa.

Jesteśmy darmowym portalem, którego utrzymanie dużo kosztuje. Jako medium niezależne pozyskujemy środki na nasze utrzymanie od reklamodawców lub Czytelników. Nie prosimy o wiele - gdyby każda czytająca nas Osoba podarowała nam 10 zł, to starczyłoby to nam na rok bardzo wytężonej działalności i nowych inicjatyw. Okazuje się jednak, że do tej pory wsparło nas zaledwie 0,0002% naszych Czytelników. Dowiedz się, jak możesz nam pomóc!

Według miejscowych podań na zamku można spotkać Żółtą Damę. To Ludwika z Szujskich Kuczyńska, żona kasztelana liwskiego. Chorobliwie zazdrosny mąż zauważył znikające pierścienie i oskarżył Ludwikę, że ta oddaje je swoim kochankom. Nieszczęsna kobieta została oskarżona o niewierność i skazana na śmierć. Otrzymała jednak ostatnią szansę – miała przez noc przewiercić palcem cegłę. Ludwika nie zdołała tego uczynić i została ścięta. Pierścienie odnalazły się jednak... w gnieździe sroki. Zrozpaczony mąż popełnił samobójstwo, skacząc z zamkowej wieży.

Wraca nocą w brunatnej sukni, żółtym czepcu z żółtym woalem. Czasem słychać jej płacz, kroki i skrzypienie schodów. Nie jest jednak złośliwym duchem. Podobno to pokrzywdzona zjawa, która po śmierci wciąż próbuje udowodnić napotkanym osobom swoją niewinność.

Mateusz Balcerkiewicz

21. Zamek Książąt Mazowieckich w Ciechanowie

A może tak wycieczka bez wychodzenia z domu? Zamek Książąt Mazowieckich w Ciechanowie można zwiedzić wirtualnie, dzięki wygodnej aplikacji:
https://my.matterport.com/show/?m=D6ZEVEa8cZp

Choć zdecydowanie nie jest to najlepiej zachowany obiekt na tej liście (odbudowie zaszkodził spór co do wizji rewitalizacji - współczesnej, czy zgodnej historycznie), to jednak wciąż jest tu co oglądać. Na miejscu znajdziemy też filię Muzeum Szlachty Mazowieckiej, a na terenie zamku odbywają się różne wydarzenia.. Do twierdzy z przełomu XIV i XV wieku, w której rezydowała swego czasu królowa Bona po śmierci męża, warto więc zajrzeć także osobiście.

22. Twierdza Srebrna Góra

Przenieśmy się na Dolny Śląsk, gdzie przepięknie prezentuje się zabytek z XVIII wieku, jedna z największych tego typu konstrukcji w Europie. Nazwa Srebrna Góra pochodzi od osady górniczej, założonej w tym miejscu w XIV wieku, aby wydobywać lokalne pokłady srebra. Obiekt ma długie tradycje turystyczne, ponieważ jeszcze przed I wojną światową zorganizowano tu schronisko dla młodzieży! Entuzjazmu młodych turystów dla walorów tego miejsca nie podzieliliby zapewne polscy oficerowie ze słynnym Józefem Unrugiem na czele, których więziono tu podczas II wojny światowej, kiedy to twierdza stała się oflagiem. Niemniej, dziś znów można bezpiecznie zwiedzać okazałe założenie obronne. Więcej o Srebrnej Górze pisałem w osobnym materiale, zaciekawionych odsyłam więc do niego:

23. Pałac w Jabłonnie

Odwiedzający Warszawę zdecydowanie częściej kierują się do o wiele lepiej znanych Łazienek Królewskich lub Wilanowa, tymczasem po drugiej stronie Warszawy, tuż za Białołęką, znajduje się pałac w Jabłonnie. Miejsce godne polecenia wszystkim, którzy lubią tego typu klimaty, a mają uczulenie na ogromne tłumy, jakie często nawiedzają najsłynniejsze warszawskie atrakcje i szukają bardziej kameralnej atmosfery. Lubią go też objazdy historyczne okołowarszawskich uczelni. Założenie pałacowe zaprojektował w drugiej połowie XVIII wieku królewski architekt Dominik Merlini na zlecenie Michała Jerzego Poniatowskiego. Dziś znajdziecie tu też restaurację, która w sezonie letnim oferuje również lody. Jeśli szukacie nietuzinkowego miejsca, aby zorganizować wesele, komunię czy inną uroczystość - również jest to możliwe.

24. Pałac Świdzińskich w Świdnie koło Grójca

Tym razem zapomniany obiekt, który wpasowuje się w romantyczną wizję opuszczonego dworu. Uprzedzam, że pałac, choć niszczeje, jest obecnie własnością prywatną i nie wolno go zwiedzać. Niemniej, będąc w okolic można rzucić okiem zarówno od strony wjazdu, jak i z przeciwległego brzegu sadzawki, przy której biegnie lokalna droga. Pałac powstał w XVIII wieku za sprawą Stanisława Antoniego Świdzińskiego. Pozostawał w rodzinie do II wojny światowej, a po 1945 majątek upaństwowiono. Okresowo wykorzystywały go różne instytucje, w innych okresach niszczał. Miał tu swoją siedzibę Instytut Chemii Fizycznej PAN, jednak po 1989 roku w wyniku przegranego procesu PAN musiał zwrócić budynek prawnym spadkobiercom, ci zaś ostatecznie, wobec braku możliwości zagospodarowania i utrzymania majątku, sprzedali go nowemu prywatnemu właścicielowi.

25. Pałac Pod Bocianim Gniazdem w Runowie na Kaszubach

Na koniec totalne przeciwieństwo poprzednika. Nowszy, bo pochodzący z XIX wieku, zadbany pałac, z dobrym zapleczem, przygotowany do odwiedzin turystów. Jest to więc ciekawy pomysł na krótkie lub dłuższe wakacje. Wieś runowo wspominana jest po raz pierwszy w XIV wieku i posiada bogate tradycje historyczne, które ciężko byłoby tu choćby pokrótce opisać. Obecnie można tu wynająć pokój, skorzystać ze spa, pojeździć konno, nie brakuje też form spędzania czasu przyjaznych dzieciom. Jeśli chcielibyście poczuć się jak XIX-wieczna arystokracja na wczasach, jest nawet opcja wykupienia pakietu piknikowego z kocem i koszem pełnym lokalnych przysmaków. 

Jesteśmy darmowym portalem, którego utrzymanie dużo kosztuje. Jako medium niezależne pozyskujemy środki na nasze utrzymanie od reklamodawców lub Czytelników. Nie prosimy o wiele - gdyby każda czytająca nas Osoba podarowała nam 10 zł, to starczyłoby to nam na rok bardzo wytężonej działalności i nowych inicjatyw. Okazuje się jednak, że do tej pory wsparło nas zaledwie 0,0002% naszych Czytelników. Dowiedz się, jak możesz nam pomóc!