William Foulke – największy bramkarz świata?
William Henry Foulke urodził się 12 kwietnia 1874 roku w Dawley jako nieślubny syn Marie Anne Foulke. Wychowywany był przez dziadków w Blackwell w hrabstwie Derbyshire, gdzie po zakończeniu nauki, rozpoczął pracę w kopalni. Grał w miejscowej drużynie zakładowej, a następnie w juniorskiej Blackwell Colliery. Już w jednym z pierwszych meczów, przeciwko Derby County dobrze się zaprezentował (choć w następstwie złego piąstkowania pozbawił zawodnika Derby, Johna Goodalla dwóch zębów). Po meczu przeciwnicy złożyli mu propozycję kontraktu, lecz odmówił licząc, że uda mu się wynegocjować korzystniejsze warunki.
Po jakimś czasie odezwali się działacze Sheffield United, którzy o talencie Williama dowiedzieli się od arbitra, który sędziował inne spotkanie Blackwell Colliery. Oferta w wysokości 5 funtów za sam podpis na kontrakcie i jednego funta dziennie do końca sezonu została zaakceptowana. Wkrótce wrócili również przedstawiciele Derby z jeszcze lepszą ofertą, ale było już za późno. Suma transferu wyniosła 20 funtów. W nowym klubie Foulke zadebiutował 1 września 1894 roku przeciwko West Bromwich Albion, a w pierwszym sezonie rozegrał 29 meczów na 30 możliwych.
Ku zawodowstwu
William Foulke rozpoczął zawodową karierę piłkarską. Nie spowodowało to jednocześnie zmiany jego trybu życia na bardziej profesjonalny. Nie odmawiał sobie dużych ilości jedzenia, co nie umknęło niczyjej uwadze. Jeszcze w 1896 roku przy wzroście 187-194 cm (w wielu opracowaniach podawane są różne wartości) ważył ok. 90 kg, zaś w ciągu trzech kolejnych lat waga wzrosła do 127 kg. Licznik bił dalej. Foulke stał się obiektem śmiechu i drwin ze strony kibiców drużyn przeciwnych, a w jednym z artykułów prasowych Sheffield and Rotherham Independent okrzyknięto go przezwiskiem Mamut. O ironio, był to dziennik z miasta klubu, w którym występował Foulke. Przydomek pojawił się po finale Pucharu Anglii z 1899 roku, wygranym przez Sheffield United 4:1 z Derby County. Według legendy kibice Sheffield mieli śpiewać Kto zjadł wszystkie ciasta?, przyśpiewkę skierowaną oczywiście do ich golkipera. Informacja ta została zakwestionowana, gdy na stronie internetowej BBC Sport ukazał się artykuł, w którym dowodzono, iż melodia tej przyśpiewki powstała prawdopodobnie dopiero w 1918 roku.
Okazało się, że duża waga nie miała wpływu na umiejętności Foulke’a, do którego na stałe przylgnął przydomek Fatty (Gruby). Bramkarz nie przejmował się żartami na swój temat. Potrafił wszystkim oponentom i malkontentom zamknąć usta dobrą grą. Z oczywistych względów nie był zbyt ruchliwy, ale miał świetny refleks i dużą siłę. Potrafił np. wykopywać piłkę na drugą połowę boiska (co wówczas nie było takie oczywiste) czy wyrzucić piłkę dalej ręką, niż inni kopnąć. W sezonie 1896/1897 osiągnął pierwszy sukces – wraz z Sheffield United został wicemistrzem Anglii, tracąc najmniej bramek w całym sezonie. Kibice go pokochali. Został też dostrzeżony przez angielską federację i dostał powołanie do kadry narodowej na mecz z Walią, w którym zagrał 29 marca 1897 roku i odniósł zwycięstwo 4:0. Był to zarazem jego ostatni występ w reprezentacji, gdyż nie cieszył się dużą popularnością we władzach związkowych.
Niegrzeczny Willie z sukcesami
Pewnego lutowego dnia 1897 roku w sytuacji, gdy jego drużyna miała wolny weekend, postanowiono rozegrać towarzyskie derby z Sheffield Wednesday, które akurat też miało wolne. Niedługo po rozpoczęciu drugiej połowy Foulke wyskoczył do piłki z zamiarem wypiąstkowania. Źle obliczył jej tor lotu i złapał się poprzeczki, którą… złamał, a sam runął do bramki zaplątując się w siatkę. Nowa poprzeczka okazała się za krótka i dopiero kolejna była odpowiednio dopasowana.
Tego samego roku podczas meczu z Evertonem, Foulke celowo zderzył się z zawodnikiem The Tofees Lawrence'm Bellem, ubłocił twarz i „przeciągnął” go po murawie. Dopiero interwencja trenera powstrzymała Williama. W kolejnym roku po zaatakowaniu gracza Notts County, na murawę wbiegli kibice i sędzia przerwał mecz na kilka minut. Z kolei w listopadzie 1898 roku w spotkaniu z Liverpoolem FC zirytowany agresywną grą i wypowiedziami George'a Allana z The Reds, William Foulke chwycił przeciwnika i rzucił go twarzą na zabłoconą murawę.
W kolejnym roku, gdy w południowej Afryce rozpoczęła się wojna burska, drużyna złożona z czarnoskórych zawodników wybrała się do Anglii, gdzie m.in. rozegrała mecz z Sheffield United. Foulke nie miał zbyt wiele zajęć w trakcie spotkania i tak się nudził, iż postanowił wyprawić się pod bramkę przeciwnika, strzelając przy tym dwa gole. Jeśli chodzi o wydarzenia czysto piłkarskie, to kolejne lata były pasmem sukcesów klubu z Sheffield z niemałym udziałem Williama: w sezonie 1897/1898 został mistrzem Anglii, w sezonie 1898/1899 zdobył krajowy puchar, w sezonie 1899/1900 został wicemistrzem Anglii, w sezonie 1900/1901 dotarł do finału Pucharu Anglii. Sheffield United i William Foulke przeżywali wielkie chwile. W mniej więcej tym samym czasie Foulke sprawdzał się także jako zawodowy krykiecista. W 1900 roku rozegrał cztery mecze first-class dla Derbyshire County Cricket Club.
Dobra dyspozycja wraz z wesołością, ekscentryzmem i kontrowersjami sprawiły, że stał się idolem. Przez dziennikarzy został okrzyknięty najlepszym bramkarzem świata na przełomie wieków. W 1901 roku nabawił się kontuzji, a zastępujący go wtedy William Bigger grał na tyle dobrze, że Fatty pojawił się na boisku dopiero po jego odejściu. Ponownie był podstawowym bramkarzem Sheffield United, z którym dotarł do finału Pucharu Anglii w sezonie 1901/1902.
Polecamy e-booka Łukasza Jabłońskiego pt. „Sportowa Warszawa przed I wojną światową”:
Tam czekał na nich Southampton FC. Skończyło się remisem 1:1, a sędzia Tom Kirkham uznał niesłusznie, w opinii drużyny z Sheffield, wyrównującego gola dla przeciwników i po meczu Willie próbował osobiście „rozliczyć się” z arbitrem, którego zaatakował w szatni. Przerażony Kirkham schronił się w schowku na szczotki, a od wyrwania drzwi, powstrzymali Foulke'a działacze rozgrywek. Jako, że przy remisie nie przewidywano dogrywki należało rozegrać dodatkowy mecz, który Sheffield United wygrało 2:1 przy głównym udziale Williama. Co ciekawe, spotkanie to ponownie sędziował Tom Kirkham.
W 1905 roku Sheffield United grało w Londynie z nowo założonym klubem Chelsea FC. Kolor koszulki bramkarza był bardzo podobny do koloru strojów gospodarzy. Foulke postanowił się przebrać i wyszedł... przepasany tylko białym ręcznikiem. Z innych jego wyczynów można przytoczyć podtapianie przeciwników w kałużach czy siadanie na nich i przygniatanie do murawy, dopóki nie przeproszą za agresywną grę lub żarty z jego wagi.
William Foulke i Chelsea Londyn
Tusza i krnąbrność Foulke'a nie przeszkadzały, by właśnie The Blues w maju 1905 roku złożyli ofertę za ważącego wówczas 140 kg kolosa. Przygoda Fatty'ego na Bramall Lane dobiegła końca. W ciągu jedenastu lat wystąpił w biało-czerwonej pasiastej koszulce w ponad 350 meczach, w tym w 299 ligowych. Już samym transferem zapisał się na stałe w historii klubu z niebieskiej części Londynu, gdyż został jego pierwszym oficjalnym bramkarzem. Chelsea zapłaciła za niego 50 funtów, a on od razu wkupił się w miejscowe środowisko. Został ulubieńcem fanów i miejskim celebrytą, którego zapraszano na wszelkie imprezy towarzyskie.
W swoim debiucie i jednocześnie pierwszym oficjalnym meczu jego nowego klubu 1 września 1905 roku obronił rzut karny w przegranym 0:1 pojedynku ze Stockport County. Pełnił nawet funkcję kapitana londyńczyków. Podczas meczu dla odwrócenia uwagi rywali, za bramką ustawiano dwóch chłopców, którzy oprócz podawania piłek mieli sprawiać wrażenie, że bramka jest jeszcze mniejsza. Fatty miał tylko jedną zasadniczą wadę – ciągle przybierał na wadze. Patrząc na fotografie można dostrzec ewolucję od strzelistego i postawnego zawodnika do istnej kuli.
Niezwykle wymowna jest anegdota, która głosi, że William docierając na stołówkę przed resztą zespołu zjadł nie tylko własną porcję, ale i wszystkie przeznaczone dla reszty drużyny. Jakież musiało być zdumienie pozostałych, dla których podobno nie zostało już nic do jedzenia. Nic nie robił sobie ze swoich gabarytów, a nawet potrafił obrócić drwiny w żart: Nie dbam o to jak mnie wołacie, jeśli tylko pamiętacie, by zawołać mnie na obiad. Równolegle podczas gry wciąż odznaczały go nie tylko wysokie umiejętności, ale też niesportowe zachowania. Potrafił zejść z boiska w trakcie meczu, gdy uznał, że jego partnerzy z obrony nie wykazują się dostatecznie dobrze. Często prowokował też do bójek z rywalami.
Foulke na Stamford Bridge spędził tylko jeden sezon, w którym zajął 3 miejsce w II lidze (League Division Two). Zaprezentował w nim bardzo dobrą formę – rozegrał 35 meczów (34 ligowe), w których stracił 28 goli, zanotował aż 25 czystych kont i obronił aż 10 rzutów karnych. W sześciu pozostałych meczach, które opuścił, Chelsea straciła 17 bramek.
Smutny koniec
Foulke przeniósł się do Bradford City, które wydało na jego transfer 50 funtów. Menedżer jego nowego klubu Peter O'Rourke chcąc upokorzyć wielkiego bramkarza, kazał mu pobierać wynagrodzenie przez wąską furtkę. W 1907 roku po rozegraniu w lidze 22 meczów zdecydował się zakończyć karierę. Jednym z powodów takiej decyzji była coraz mniejsza sprawność, ze względu na wciąż rosnącą wagę. Ponoć miała ona wówczas dojść do aż 165-180 kg. Tę drugą wartość podaje Jonathan Wilson. William nabawił się też reumatyzmu, a ponadto nadużywał alkoholu.
W 1908 roku prowadził sklep oraz pub The Duke w Sheffield. 29 września 1910 roku wkroczyła tam policja, która znalazła nielegalne zakłady hazardowe, w związku z czym został ukarany grzywną w wysokości 25 funtów i zakazem dalszego prowadzenia pubu. Można było spotkać go na ulicach Sheffield spacerującego z zawieszonym na szyi medalem za zdobycie Pucharu Anglii. Legendy głoszą, że uzależniony od hazardu i alkoholu wydał wszystko i upadł tak nisko, że żył w nędzy na plaży w Blackpool. By zarobić trochę pieniędzy organizował konfrontacje z przechodniami w konkursach rzutów karnych na Britannia Place w South Shore. Jednak teza o jego ubóstwie bywa podważana. Zmarł 1 maja 1916 roku. Za przyczynę zgonu podano marskość wątroby.
William Foulke w kulturze
Niezwykle barwne życie i kariera Williama Foulke'a spowodowały, że stał się bardzo popularny. Był inspiracją do stworzenia postaci musicalowej bramkarza Stiffy'ego, która de facto była piłkarską drwiną. Wydawnictwo Amalgamated Press opublikowało w gazecie The Boys' Realm komiksową opowieść The Blue Crusaders autorstwa Arthura Josepha Steffensa, w której głównym bohaterem jest William Fowkes (Fawk), którego pierwowzorem był William Foulke. Osobiście pojawił się w scenach wytwórni Mitchell & Kenyon grając mecz 6 września 1902 roku.
Zapisz się za darmo do naszego cotygodniowego newslettera!
Bibliografia:
Sebastian Czapliński, William "Fatty" Foulke - niesamowita historia najgrubszego bramkarza świata, [online] https://gol24.pl/william-fatty-foulke-niesamowita-historia-najgrubszego-bramkarza-swiata/ar/9594874, [dostęp: 12.06.2024].
Phil Dawkes, 'Fatty' Foulke: The legend of Sheffield United & Chelsea keeper, [online] https://www.bbc.com/sport/football/49392889, [dostęp: 12.06.2024].
Paweł Jędrusik, Ważył 150 kg, wisiał na poprzeczce i podtapiał rywali w kałużach. Kibice go uwielbiali!, [online] https://przegladsportowy.onet.pl/pilka-nozna/premier-league/wazyl-150-kg-wisial-na-poprzeczce-i-podtapial-rywali-w-kaluzach-kibice-go-uwielbiali/6qmw9e1, [dostęp: 12.06.2024].
William Foulke, [online] https://www.11v11.com/players/william-foulke-45012/, [dostęp 12.06.2024].
William Foulke, [online] https://www.chelseafc.com/en/william-foulke, [dostęp 12.06.2024].
John Simkin, William "Fatty" Foulke, [online] https://spartacus-educational.com/SHEFFUfoulke.htm, [dostęp: 12.06.2024].
The Story of Chelsea: Chapter 1, [online] https://www.chelseafc.com/en/the-story-of-chelsea-chapter-1, [dostęp: 12.06.2024].
Jonathan Wilson, Bramkarz czyli outsider, przeł. Katarzyna i Seweryn Dmowscy, Wrocław 2014.
redakcja: Jakub Jagodziński
