Petr Čornej – „Rewolucja husycka. Krótka historia” – recenzja i ocena
Petr Čornej – „Rewolucja husycka. Krótka historia” – recenzja i ocena
Rewolucja husycka i wojny husyckie nie są białą plamą w polskiej historiografii. Wypada tu wspomnieć nie tylko czeskie prace przetłumaczone na język polski (książki Jana Durdíka, trzytomowe opus magnum Františka Šmahela czy biografię Jana Žižki pióra samego Čorneja), ale także szereg prac polskich historyków poświęconych różnym aspektom epoki, w tym polskiego udziału w wojnach husyckich (m.in. Anna Paner, Jerzy Grygiel, Paweł Kras, Jarosław Nikodem, Wojciech Iwańczak). Niemniej jednak każdą pracę poświęconą tej tematyce należy przyjąć z radością, zwłaszcza że autor jest niekwestionowanym autorytetem w dziedzinie.
Recenzowana książka nie jest opracowaniem naukowym, a zbiorem artykułów, które Petr Čornej przygotowywał na prośbę gazety „Lidové Noviny” z okazji 600. rocznicy wybuchu rewolucji husyckiej. Takie ujęcie determinuje charakter opracowania – siłą rzeczy jest ono niemal pozbawione przypisów. Książka nie prezentuje też nowych ustaleń – co należy jasno podkreślić – stanowi jednak świetne wprowadzenie i podsumowanie badań nad epoką.
Autor odsłania przed czytelnikiem kulisy skomplikowanej polityki początku XV w., przedstawiając kryzys papiestwa, sytuację w Czechach i w Europie Środkowej, nie tracąc przy tym jasności i klarowności wywodu. W sposób przystępny, ale i fachowy, zostajemy również wprowadzeni w problematykę kryzysu religijnego i politycznego w Czechach na początku XV w., w tym roli Jana Husa, a następnie powstałych na podstawie jego nauczania czterech artykułów praskich. Autor ciekawie rysuje początkowy przebieg rewolucji, ukazując najważniejsze tendencje ruchu husyckiego, czyli nie tyle próbę obalenia Kościoła katolickiego, ile przejęcie jego struktur i obsadzenie swoimi ludźmi.
Nie zabrakło też przedstawienia stronnictw husyckich i genezy ich powstania, różnic i konfliktów między nimi. Gdy Čornej bierze się za kwestię wojskowości husyckiej, omawia nie tylko strukturę i organizację wojsk husyckich, ale także stawia pytanie o granice przemocy. Zastanawia się, czy husyci wytworzyli pewne ograniczenia w jej stosowaniu. I tu odpowiedź jest twierdząca – czego dowodzi choćby postępowanie Jana Žižki.
Naturalnie nie mogło zabraknąć tekstów o przebiegu działań wojennych i dyplomacji tamtych czasów. W tych fragmentach czytelnik będzie mógł zanurzyć się w meandry ówczesnej realpolitik i zrozumieć, w jaki sposób Czesi oraz inne narody próbowały wykorzystać kwestię pustego tronu królestwa czeskiego po śmierci Wacława IV.
Książkę wieńczą rozważania o tym, jak sami zainteresowani próbowali zakończyć rewolucję i jaki wpływ wywarła ona na późniejsze Czechy. Ciekawe są zwłaszcza dywagacje, czy rewolucja zakończyła się zwycięstwem, czy jednak klęską. Ocena tego faktu, jak to zwykle w historii bywa, nie jest jednoznaczna. Choćby religijne zdobycze husytyzmu wydają się nieoczywiste na pierwszy rzut oka, nie mówiąc już o politycznych. Autor słusznie przy tym odrzuca tezę, że to właśnie od rewolucji husyckiej prowadziła prosta droga do Białej Góry.
Książka bezspornie jest godna polecenia. Będzie ciekawą lekturą zarówno dla osób znających temat, jak i dla tych, którzy dopiero chcą rozpocząć poznawanie tej epoki. Čornej bez cienia wątpliwości realizuje wyrażone we wstępie założenie – czyli krótkiego, jasnego i przystępnego ukazania czytelnikowi przyczyn, przebiegu oraz dziejowego znaczenia rewolucji husyckiej. Książka jest tak dobrze napisana, że nawet osoba na co dzień niezainteresowana tą tematyką nie będzie żałować, że po nią sięgnęła. Wręcz przeciwnie.
Należy pochwalić polskiego wydawcę – Państwowy Instytut Wydawniczy. Oficyna nie tylko zadbała o reprodukcję ilustracji z czeskiego oryginału, ale co więcej, wzbogaciła edycję o liczne mapy. Ich wysoka jakość – co w dzisiejszych publikacjach popularnonaukowych wcale nie jest normą – ogromnie ułatwia odbiór tekstu osobom nieznającym topografii Czech. Słowa uznania należą się również tłumaczce, Annie Dorocie Kamińskiej, która znakomicie oddała lekki, a zarazem rzetelny styl autora. W efekcie polscy czytelnicy otrzymali wartościowe, syntetyczne opracowanie, które udowadnia, że o wielkiej i skomplikowanej historii można pisać w sposób porywający i przystępny dla każdego.
