To najkrótsza wojna w historii. Brytyjczycy potrzebowali 38 minut, by odnieść zwycięstwo
Zanzibar, bogaty w zasoby naturalne archipelag leżący na Oceanie Indyjskim u wybrzeży dzisiejszej Tanzanii pełnił w okresie kolonialnym ważną funkcję strategiczną ze względu na krzyżowanie się szlaków handlowych i żeglugowych. W 1890 r. na mocy traktatu Helgoland-Zanzibar podpisanego przez Cesarstwo Niemieckie i rozszerzającą swoje wpływy w Afryce Wschodniej Wielką Brytanię, Zanzibar stał się brytyjskim protektoratem, przy zachowaniu nominalnej władzy sułtana.
Samozwańczy sułtan – przyczyna konfliktu
W sierpniu 1896 r. probrytyjski sułtan Zanzibaru Hamad ibn Suwajni zmarł. Władzę po nim przejąć miał faworyzowany przez Brytyjczyków Hammud ibn Muhammad, lecz sułtanem pospiesznie ogłosił się Chalid ibn Barghasz, którego podejrzewano o otrucie swojego poprzednika.
Obecność uznawanego za sympatyka Niemiec sułtana, była dla Brytyjczyków nie do przyjęcia, gdyż podważała ich dominację w regionie. Zdeterminowane władze brytyjskie postawiły Barghaszowi ultimatum – do godziny 9:00 rano dnia 27 sierpnia miał ustąpić z tronu. W przeciwnym razie rozpoczną się działania zbrojne.
Samozwańczy sułtan nie miał zamiaru abdykować. Ufortyfikował pałac i zgromadził wokół niego ponad 2800 uzbrojonych zwolenników, a także niewielką baterię artylerii. Siły sułtana dysponowały również uzbrojonym jachtem HHS „Glasgow”. Tymczasem Brytyjczycy zgromadzili siły złożone z kilkuset zanzibarskich lojalistów oraz kontyngentu brytyjskiej piechoty morskiej w liczbie ok. 150 ludzi pod dowództwem generała brygady Lloyda Mathewsa. Naprzeciwko portu ustawiło się pięć okrętów Royal Navy: HMS „St. George”, „Racoon , „Thrush”, „Sparrow” i „Philomel”. Do ostatniej chwili Barghasz był przekonany, że Brytyjczycy nie spełnią swojej groźby. Bardzo się pomylił.
Najkrótsza wojna w historii
Dokładnie 2 minuty po ustalonej godzinie okręty wojenne Royal Navy pod dowództwem kontradmirała Harry'ego Lawsona otworzyły ogień. Bombardowanie było celne i druzgocące. Po chwili pałac sułtana stanął w płomieniach i został w dużej mierze zniszczony, a jacht, jedyny przedstawiciel floty Zanzibaru, został szybko zatopiony przez flagowy okręt HMS „St. George”. Po ustaniu bombardowania brytyjskie siły lądowe ruszyły w kierunku ruin pałacu, napotykając niewielki opór. Po stronie brytyjskiej ranny został jeden marynarz. Po drugiej stronie życie straciło ponad 500 ludzi, a sam sułtan schronił się w niemieckim konsulacie. Zależnie od źródeł wojna skończyła się po 38 lub 45 minutach.
Jeszcze tego samego dnia Hammud ibn Muhammad został nowym sułtanem Zanzibaru, godząc się na wszystkie brytyjskie warunki dotyczące m.in. zniesienia lukratywnego handlu niewolnikami. Niemieckie władze pozwoliły Barghaszowi schronić się w mieście Dar es Salaam, będącym centrum administracyjnym i handlowym Niemieckiej Afryki Wschodniej. Pokonany sułtan przebywał tam aż do 1916 r., kiedy został aresztowany przez Brytyjczyków. Zaznibar pozostał brytyjskim protektoratem do 1963 roku.
Bibliografia
- Hernon I., Britain's Forgotten Wars: Colonial Campaigns of the 19th Century, Stroud 2003.
- Johnson B., The Shortest War in History, Historic UK, [dostęp: 25.03.2026].
- Patience K., Zanzibar and The Shortest War in History, 1994.
- Wilkes J., The war Britain won in 38 minutes, History Extra, [dostęp: 25.03.2026].
- Anglo-Zanzibar War, Britannica, [dostęp: 25.03.2026].
