Historia kultury i sztuki

Nadieżda Mandelsztam - życie u boku poety

Bycie żoną poety jest wielki wyzwaniem. A co dopiero wtedy, gdy na naszych oczach upadają imperia i szaleje terror?

Nadieżda Mandelsztam

Lipce - wieś na miarę Nobla

Za swoją monumentalną powieść „Chłopi” Władysław Reymont dostał w 1924 roku Nagrodę Nobla. Inspiracją do jej napisania stał się pobyt w mazowieckiej wsi Lipce. Jak dziś wygląda wieś na miarę arcydzieła?

Lechosław Herz

Arael Zurli – „Szkło i brylanty. Gabriela Zapolska w swojej epoce” – recenzja i ocena

Kobieta, która wyprzedziła swoją epokę. Skandalistka, emancypantka, a przede wszystkim zdolna pisarka i niespełniona aktorka. Wydana przez Iskry biografia Gabrieli Zapolskiej rzuca zupełnie nowe światło na jej życie i twórczość.

Justyna Skalska

Henryk Sienkiewicz – wybitny pisarz i przywódca narodu

Wilno, Moskwa, Chicago – ślady twórcy „Quo Vadis” pozostały do dziś na całym świecie. Swoimi wspomnieniami o poszukiwaniu listów pisarza i roli jego twórczości podzieliła się z nami profesor Maria Bokszczanin, autorka pięciotomowego wydania listów Henryka Sienkiewicza.

Rewolucja (Po)październikowa. Polska lat 1956 – 1957 – recenzja i ocena wystawy

Odwilż 1956 roku stanowiła prawdziwy przełom w PRL-owskiej rzeczywistości. Rewolucja dokonała się nie tylko w życiu politycznym, lecz także społecznym i obyczajowym. Opowiada o tym nowa wystawa Muzeum Karykatury – „Rewolucja (Po)październikowa. Polska lat 1956 – 1957”.

Liza Nema

Stereotypy o Rosji należy łamać

Jak rozumieć historię Rosji? Jak ją interpretować? Jak unikać schematów z tym związanych? Między innymi o tym opowiada nam prof. Andrzej Andrusiewicz, autor książki „Złoty sen. Rosja XIX - XX wieku. Sprawy i ludzie”, wydanej przez Wydawnictwo Literackie.

Paweł Czechowski

Ciekawostki i rocznice

Witold Gombrowicz kryminałem podszyty

Witold Gombrowicz wielkim pisarzem był, ale nie tylko poważne rzeczy pisał – czasami też potrzebował zarobić...

Andrzej Strug – zapomniany pisarz-rewolucjonista

Andrzej Strug, jeden z czołowych pisarzy II Rzeczypospolitej, został niemal zapomniany przez czytelników. Senator, uczestnik rewolucji 1905 roku i legionista. Przy jego trumnie spotkali się przedstawiciele skrajnych opcji politycznych. Kim był autor książek „Dzieje jednego pocisku” i „Pokolenie Marka Świdy”?

Nadieżda Mandelsztam – „Wspomnienia. Druga księga” (informacja)

Już pierwszy tom Wspomnień wystarczyłby, żeby zapewnić autorce miejsce w literaturze. Ale Druga księga, pełna „ludzkiego, arcyludzkiego” tonu, stanowi jego świetne dopełnienie.

Grudniowe propozycje Wydawnictwa Zwierciadło!

„Mistrzowie kabaretu. Marian Hemar i Fryderyk Járosy” Anny Mieszkowska oraz „Awiatorzy - Opowieść o polskich lotnikach” Jarosława Sokoła – to grudniowe propozycje Wydawnictwa Zwierciadło. Polecamy je Waszej uwadze!

Natacha Henry - „Uczone siostry. Rodzinna historia Marii i Broni Skłodowskich” - recenzja i ocena

Czego polski czytelnik jeszcze nie wie Marii Skłodowskiej-Curie? Może tego, w jak wielkiej mierze swój sukces zawdzięczała swojej siostrze, Bronisławie.

Tomasz Piotr Michalik

Grudniowe propozycje Wydawnictwa Fronda!

„Sarmacja. Obalanie mitów” Jacka Kowalskiego oraz „Tajemnice stanu wojennego” Grzegorza Majchrzaka – to grudniowe propozycje Wydawnictwa Fronda. Polecamy je Waszej uwadze!

Tomasz Leszkowicz , Mat. pras.

Wydarzenia

„Sześć wieków historii Ormian w Polsce” – spotkanie z ks. Tadeuszem Isakowiczem-Zaleskim na Uniwersytecie Warszawskim

Ormianie to jedna z historycznych mniejszości, która przez wieki mieszkała obok Polaków. O jej dziejach opowie ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, historyk i duszpasterz tej społeczności. Spotkanie odbędzie się w przyszłym tygodniu w Warszawie, a jego patronem jest nasz portal.

Zdzisław Beksiński: W kręgu śmierci. Jak wyglądało życie słynnego malarza?

Zdzisław Beksiński był jednym z najwybitniejszych i najbardziej kontrowersyjnych polskich malarzy XX wieku. Śmierć i cierpienie towarzyszyły zarówno jego sztuce, jak i życiu - artysta i jego syn Tomasz zginęli w tragicznych okolicznościach. Jak potoczyły się losy słynnej rodziny?

Anna Szczykutowicz

Gabriela Zapolska - pierwsza skandalistka Lwowa

Dziś pozostaje nieco zapomniana. Tymczasem w końcu XIX wieku Gabriela Zapolska rozpalała zmysły i żywe dyskusje. Co tak bardzo szokowało nobliwych mieszkańców Galicji?

Arael Zurli

„Salon. Niezależni w «świetlicy» Anny Erdman i Tadeusza Walendowskiego 1976–1979” – recenzja i ocena

Nowa pozycja wydawnicza Ośrodka Karta jest książką zaskakującą i przewidywalną zarazem. Zaskakujące jest to, że ukazuje się dopiero teraz. Przewidzieć można zaś było, że sprawi czytelnikowi dużą przyjemność.

Mateusz Lipko

Mat. pras. , Dariusz Wierzański

Jakie sekrety skrywają tajemnicze artefakty?

Czym są? Jakie tajemnice ukrywają? Co je łączy? I wreszcie czego o przeszłości możemy dowiedzieć się z niezwykłych odkryć archeologicznych? O tym wszystkim rozmawiamy z Tadeuszem Oszubskim, autorem książki „Tajemnicze Artefakty”.

Maciej Zaremba

Wydarzenia

Sesja „W blasku dawnych klejnotów i sreber stołowych” w Kaliszu

Tylu naukowych sław z zakresu tematyki złotniczej kaliskie muzeum nie miało jeszcze okazji gościć. Okazja ku temu nadarza się już 1 grudnia, w dniu św. Eligiusza, patrona złotników, kiedy to w Muzeum Okręgowym Ziemi Kaliskiej odbędzie się sesja popularno-naukowa pt. „W blasku dawnych klejnotów i sreber stołowych”.

„Wola. Co było, co jest, co pozostanie” – recenzja i ocena

Ta publikacja to coś więcej niż tylko podręczny przewodnik po historii warszawskiej Woli. To bedeker na miarę wolskich możliwości.

Wypędzona mniejszość. Łemkowie w PRL

Komuniści chcieli o nich po prostu zapomnieć. Kiedyś byli, ale potem ich wysiedlono - i kwita. Ale Łemkowie okazali się twardsi.

Antoni Kroh

Jürgen Thorwald – „Kruchy dom duszy” – recenzja i ocena

Czym jest dusza i gdzie się ona skrywa? Przez wieki dawano różne odpowiedzi na to pytanie. Historia tych dyskusji i wątpliwości mówi o nas więcej, niż można sądzić na pierwszy rzut oka.

Marcin Smerda

Gabriela Zapolska – zapomniana pisarka, która chciała się wyróżnić

„Moralność Pani Dulskiej” to jeden z klasycznych utworów w historii polskiej literatury. Jego autorka znajduje się dziś jednak na marginesie zainteresowania czytelników. O Gabrieli Zapolskiej i nowej książce na jej temat zatytułowanej „Szkło i brylanty” opowiada Arael Zurli.

Tadeusz Boy-Żeleński – „Mity i zgrzyty” – recenzja i ocena

Tadeusz Boy-Żeleński był jednym z najchętniej czytanych polskich pisarzy i publicystów. Do dziś uważa się go za wzór polemisty i stawia na literackim piedestale. „Mity i zgrzyty” mają przypomnieć nam o jego twórczości.

Jaka jest symbolika jajka? Motyw strusiego jaja w kulturze i sztuce nowożytnej

Struś ma od wieków różnorodne znaczenie. W nowożytności często przedstawiany był w dziełach sztuki, nawiązując do dawnych praktyk religijnych oraz motywów symbolicznych.

Maja Sypniewska

Henryk Sienkiewicz – „Widziałem wszystko, com chciał i potrzebował widzieć” – recenzja i ocena

Rok Henryka Sienkiewicza, który obchodzimy, sprzyja wydawaniu publikacji na temat słynnego polskiego pisarza. Jedną z ciekawszych propozycji przygotował Państwowy Instytut Wydawniczy, publikując wybór bogatej twórczości epistolograficznej twórcy „Quo Vadis”.

Mat. pras. , Maciej Zaremba

Wydarzenia

„Rewolucja (Po)październikowa. Polska lat 1956 – 1957” – wystawa w Muzeum Karykatury w Warszawie

17 listopada, w związku z 60. rocznicą Października '56 w warszawskim Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego zostanie uroczyście otwarta wystawa „Rewolucja (Po)październikowa. Polska lat 1956 – 1957”. Dla zwiedzających ekspozycja będzie czynna już od piątku 18 listopada w siedzibie muzeum przy ul. Koziej 11 w Warszawie.

Londyn: pięć minut przed rewolucją seksualną

W końcu lat 60. po Europie krążyło widmo. Widmo rewolucji seksualnej. Zmienić miała się obyczajowość, a z nią - muzyka, stroje i sposoby myślenia. Jak tuż przed rewolucją wyglądał Londyn?

Piotr Szarota

Henryk Sienkiewicz, dwója! Szkolna i studencka edukacja twórcy „Trylogii”

Henryk Sienkiewicz trzykrotnie zmieniał gimnazjum. Dostał się na wydział prawa, otrzymawszy dwie dwóje (!) z egzaminu wstępnego. Studia filologiczne ukończył, nie otrzymał jednak dyplomu. Edukacja noblisty nie może raczej służyć jako wzór dla przyszłych pokoleń...

Redakcyjne

Premiera: Kamil Kartasiński – „Henryk Sienkiewicz jakiego nie znamy”

Wszyscy czytali Sienkiewicza. Nie wszyscy jednak wiedzą, jaki był poza kartami swoich utworów. Lektura tej publikacji pokaże wielkiego noblistę jako człowieka z krwi i kości.

Redakcja

Piotr Szarota – „Londyn 1967” – recenzja i ocena

Książka Piotra Szaroty jest z pewnością barwnym kolażem ludzi, artystów epoki psychodeli. Podczas lektury wciąż zadawałem sobie jednak pytanie: co właściwie z niej wynika?

Przemysław Piotr Damski

Jerzy Pietrkiewicz - „Na szali losu. Autobiografia” - recenzja i ocena

Jerzy Pietrkiewicz, choć był postacią niebanalną, wciąż pozostaje w swej ojczyźnie stosunkowo mało znany. Czy zmieni się to po publikacji jego autobiografii? Chyba powinno.

Michał Gadziński

Redakcyjne

Kamil Kartasiński – „Henryk Sienkiewicz jakiego nie znamy” (zapowiedź)

Wszyscy czytali Sienkiewicza. Nie wszyscy jednak wiedzą, jaki był poza kartami swoich utworów. Lektura tej publikacji pokaże wielkiego noblistę jako człowieka z krwi i kości. Premiera: 9 listopada!

Redakcja

Opinie

Patriotyzm mać!

Nie będzie większą przesadą stwierdzenie, że obserwujemy w Polsce nawrót do manifestowania swojego patriotyzmu. Co zrobić, aby nie był on zwykłą fasadą?

Adam Sisman -„John Le Carré. Biografia” – recenzja i ocena

Książka Adama Sismana to pierwsza biografia znanego brytyjskiego pisarza, nazywanego mistrzem literatury szpiegowskiej. Przynosi ona, zwłaszcza polskiemu czytelnikowi, sporo informacji. Ale też wielu kwestii nie wyjaśnia.

Przemysław Piotr Damski

Ciekawostki i rocznice

Joga jak przed wojną

Wbrew pozorom moda na asany i maty nie przyszła do Polski na przełomie wieku XX i XXI.

Pablo Picasso i historia smutnego obrazu

„Obraz był piękny, ale smutny, smutny i jedyny” - opisywała go Gertrude Stein. „Guernica” była sprzeciwem Picassa wobec okrucieństw hiszpańskiej wojny domowej. Ponad osiemdziesiąt lat po tamtych wydarzeniach wciąż stanowi jeden z najbardziej uderzających przekazów na ten temat.

Agata Łysakowska-Trzoss

Małpy w modlitewniku, czyli średniowieczne dekoracje i ich tajemnice

W dojrzałym średniowieczu popularne stają się w Europie modlitewniki, których dekoracja wprawia w zdumienie. Obok scen biblijnych pojawiają się ilustracje humorystyczne, a często po prostu sprośne. Dlaczego?

Aleksandra Niedźwiedź

Agnieszka Gajewska – „Zagłada i gwiazdy” – recenzja i ocena

Świeżo wydana książka rzuca nowe światło nie tylko na twórczość Stanisława Lema, ale i na samą biografię najsłynniejszego polskiego futurologa. Jak się okazuje, pisarz otarł się o Holocaust bliżej, niż można było sądzić na podstawie dotychczasowego stanu wiedzy.

Filip Gończyński-Jussis

„Coś ważnego nie tylko dla mnie...”. Andrzej Wajda: dziesięć niezapomnianych filmów

Dzień po jego śmierci Jan Englert powiedział: „Dla mnie najważniejszą rzeczą jest to, że odszedł człowiek wielkiej miary. Człowiek, który nie tylko był wybitnym artystą, ale także, w całym tego słowa znaczeniu, autorytetem”. 9 października 2016 roku zmarł Andrzej Wajda – jeden z najwybitniejszych twórców polskiej kinematografii.

Agata Łysakowska-Trzoss

Greg Jenner – „Milion lat w jeden dzień” – recenzja i ocena

Wydaje się wam, że zwykłe codzienne czynności nie mają wiele wspólnego z historią? Jesteście w dużym błędzie. Walcząc z porannym budzikiem lub myjąc zęby uczestniczymy w fascynującej historii, trwającej od tysięcy lat.

Piotr Burak

Henryk Sienkiewicz: idol Polaków sprzed stulecia

Henryk Sienkiewicz dzięki Trylogii i Nagrodzie Nobla zdobył sławę, jakiej nie doczekał się chyba żaden polski pisarz. Twórca otrzymywał od swoich wielbicieli najdziwniejsze prezenty i wyróżnienia, a jego twarz znajdowała się nawet na cukierkach. Jak noblista reagował na to czytelnicze przywiązanie?

Październikowe nowości Karty!

„Neger, Neger…Opowieść o dorastaniu czarnoskórego chłopca w nazistowskich Niemczech” Hansa-Jürgen Massaquoi oraz „Salon. Niezależni w „świetlicy” Anny Erdman i Tadeusza Walendowskiego 1976–1979” to październikowe nowości Wydawnictwa Ośrodka Karta. Polecamy je Waszej uwadze!

Churchill też dostał literackiego Nobla. Jak Bob Dylan stał się laureatem najważniejszej nagrody w świecie książki

Tegoroczna decyzja komisji noblowskiej wzbudziła największe kontrowersje od lat. Laureatem literackiej Nagrody Nobla został muzyk Bob Dylan. Jak wyglądała jego droga do sukcesu?

Joanna Katarzyna Puchalska – „Bushidō” - recenzja i ocena

Gdyby spytać przeciętnego czytelnika, co kojarzy mu się z samurajami, to zapewne wymieni: miecz, harakiri i … niewiele więcej. A tymczasem świat samurajów jest o wiele bardziej złożony, tajemniczy i prawdziwie fascynujący.

Dorota Kwaśniewicz

Piotr Bojarski – „1956. Przebudzeni” (informacja)

To przejmująca i pełna barwnych relacji z pierwszej ręki opowieść o rozpadzie reżimu spod znaku Stalina i Bieruta – o kulisach powstawania legendarnego Kanału Andrzeja Wajdy, o tragicznym Poznańskim Czerwcu widzianym oczami lekarzy i pielęgniarek ratujących rannych. „Rok 1956 pokazał, że restrykcyjny sowiecki system słabnie pod naporem społecznych protestów. (...) Niezapomniany rok 1956 znalazł swój obraz w tej ze wszech miar ważnej książce” - tak książkę „1956. Przebudzeni” ocenił sam Andrzej Wajda.

Filip Burno – „Spektakl i modernizacja. Miasta włoskie w okresie faszyzmu 1922-1945” – recenzja i ocena

Państwo totalitarne dąży do całkowitej kontroli nad społeczeństwem i do podporządkowania wszystkich aspektów życia publicznego i prywatnego racji stanu. Faszystowskie Włochy szczególną rolę w osiągnięciu tego celu powierzyły miastom.

Barbara Kasprzyk

„Zagubieni” – reż. Petr Zelenka – recenzja i ocena filmu

Czy satyra na narodowe świętości może pomóc w zastanowieniu się nad historią? Czy film może zmienić powszechną opinię na temat dawnych wydarzeń? Oto recenzja filmu „Zagubieni”, którego reżyser Petr Zelenka próbuje zmierzyć się z tymi wyzwaniami i w najlepszym stylu rozprawia się z popularnymi mitami.

Opinie

Ostatni pozytywista?

W dyskusji nad Polską i polskością obok filmów Andrzeja Wajdy nie można było przejść obojętnie. Choć w formie romantyczny, w treści był nieznośnie pozytywistyczny w swej kontynuacji rozrachunku z traumami romantyzmu. Paradoksalnie z wiekiem sam zaczął im ulegać przyznając się do niemożności zwyciężenia nad tym co tak silnie kształtuje nasze wyobrażenie o przeszłości.

Sebastian Adamkiewicz

Reportaże/relacje

Dybuk – metafora polsko-żydowskiej pamięci

W 1920 roku w Warszawie wystawiono jeden z najsłynniejszych dramatów w historii kultury jidisz. _Dybuk_ to jednak nie tylko ważny tekst literacki i zapis folkloru dawnych sztetli, ale także symbol polsko-żydowskiego dialogu pamięci.

Leszek Długosz – „Ta chwila, ten blask lata cały” – recenzja i ocena

Leszek Długosz – bard Piwnicy Pod Baranami, poeta, kompozytor, pianista, jednym słowem człowiek wielu talentów – w czerwcu tego roku skończył 75 lat. Z tej okazji Wydawnictwo Literackie wydało tomik poezji, na który składają się wiersze dawne i nowe jubilata. Ich liczba nie jest przypadkowa – wynosi dokładnie tyle, ile wiek autora. Czy można lepiej uczcić rocznicę urodzin poety?

Justyna Skalska

Newsy

Zmarł Andrzej Wajda

Dziś w Warszawie w wieku 90 lat zmarł Andrzej Wajda – reżyser filmowy, laureat Oscara i kawaler Orderu Orła Białego, jeden z najwybitniejszych twórców kina polskiego.

Dlaczego Europa drżała przed Wikingami?

Średniowieczna Europa to nie tylko świat katedr, bohaterskich rycerzy i rozmodlonych mnichów. To również kontynent przepełniony strachem. Największy lęk budzili dzicy najeźdźcy z Północy - Wikingowie.

Robert Ferguson

Reportaże/relacje

Jak radomska elektrownia stała się Mazowieckim Centrum Sztuki Współczesnej?

Od kilku lat w Radomiu istnieje Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia”. To niezwykłe miejsce znajduje się w równie niezwykłym budynku – gmachu starej elektrowni.

Joanna Tyczyńska

Adam Sisman – „John le Carré. Biografia” – recenzja i ocena

Jego powieści od kilku dziesięcioleci zachwycają czytelników na całym świecie. Pomimo rosnącej sławy pisarz od zawsze zawzięcie bronił swojej prywatności. Po wielu latach, znalazł się wreszcie ktoś godny napisania biografii mistrza powieści szpiegowskiej – Johna le Carrégo.

Szymon Koziatek

Hitler kontra religia

III Rzesza popełniała zbrodnie nie tylko na narodach uznanych za „gorsze”. Za przeciwnika reżimu uważano też religię. Pierwsze miejsce na liście wrogów reżimu zajmowało chrześcijaństwo.

Frank McDonough

Londyn 1967: między Beatlesami i rewolucją

Londyn końca lat 60. to miasto artystów i wielkich idei, które niczym magnes przyciągają ludzi z całego świata. Na czym polegał ówczesny fenomen tego miasta? Pytamy o to prof. Piotra Szarotę, autora książki „Londyn 1967”.

Jerzy Pietrkiewicz – „Na szali losu. Autobiografia” (informacja)

Autobiografia Jerzego Pietrkiewicza (Peterkiewicza) – poety, powieściopisarza, tłumacza i historyka literatury, profesora Uniwersytetu Londyńskiego.

Przemysław Czapliński – „Poruszona mapa” – recenzja i ocena

Oto przed nami intelektualna mapa Europy, na której szukamy Polski. Zagubieni w poszukiwaniach i coraz bardziej zdumieni zadamy w końcu pytanie: kto sporządził tę mapę? Czy kartografa nie poniosła fantazja?

Karol Irzykowski – Polak, który wyprzedził Freuda i Prousta?

Myśliciel, krytyk, pisarz, który wyprzedzał największe umysły swojej epoki. Choć jego dzieła uznaje się za jedne z najważniejszych tekstów XX wieku, nie jest znany szerszemu gronu czytelników. Kim był Karol Irzykowski?