Historia polityczna

Ryksa śląska. Córka Władysława Wygnańca, cesarzowa Hiszpanii

Próżno szukać w „Kronice” Mistrza Wincentego czy też w „Rocznikach” Jana Długosza wzmianki o Ryksie śląskiej. Owszem odnajdzie się tam inne Ryksy, jak choćby żonę Mieszka II, czy córkę Bolesława Krzywoustego. Żadna z nich nie dostąpiła jednak tak wielkiego zaszczytu, jak córka Władysława Wygnańca.

Jarosław Pietrzak

Konkursy

Konkurs: Wojny napoleońskie. Historia globalna. Tom 1

Zapraszamy do wzięcia udziału w naszym konkursie, w którym do wygrania są 4 egzemplarze książki „Wojny napoleońskie. Historia globalna. Tom 1” Wydawnictwa Rebis.

Redakcja

Alexander Mikaberidze – „Wojny napoleońskie. Historia globalna. Tom 1”

Alexander Mikaberidze w książce „Wojny napoleońskie. Historia globalna. Tom 1” stworzył imponujące rozmachem dzieło opisujące wojny, które zaczęły się w czasie rewolucji francuskiej i trwały do klęski Napoleona w 1815 roku.

Uwłaszczenie chłopów – trudne dziedzictwo powstania styczniowego

Uwłaszczenie chłopów na terenie Królestwa Polskiego uchodzi za ważne dziedzictwo powstania styczniowego. Z jednej strony pozawalało im to zrzucić z siebie dawne feudalne zaszłości, z drugiej zaś postawiło w trudnej sytuacji ekonomicznej. Doświadczenie powstania pokazało jednak, że bez wsparcia chłopów żadne programy narodowowyzwoleńcze nie mają szans powodzenia.

Kamil Śmiechowski

5 najciekawszych propozycji IPN w marcu

Oto 5 ciekawych pozycji wydawniczych IPN. Wśród nich znajdują się: „Politechnika Gdańska 1968-1980. Portret społeczno-polityczny” i „Dziennik czynności Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego. Tom 3: 1 VIII 1941 – 31 VII 1942”.

Edward I: zuchwała krucjata walecznego księcia

Edward I Długonogi był jednym z największych królów-wojowników w historii średniowiecznej Anglii. Jego legenda powstała jednak jeszcze zanim został królem. U jej podstaw leżała krucjata do Ziemi Świętej, wymierzona przeciwko mameluckiemu sułtanowi Egiptu i Syrii – Bajbarsowi.

Rafał Gumiński

Dymitriady - największy polski sukces czy niepotrzebna awantura?

Udział Rzeczypospolitej w Dymitriadach poskutkował wybuchem nowej wojny na wschodzie. Miała się ona w ciągu roku zakończyć jednym z największych, a zarazem najbardziej krótkotrwałych sukcesów w historii polskiego oręża – zdobyciem Moskwy.

Maciej Elantkowski

Wywiady

Podpułkownik Ludwik Marszałek „Zbroja” – niezłomny patron dolnośląskich terytorialsów

Niewiele brakło, a zostałby duchownym. Swoje prawdziwe powołanie odkrył jednak w wojsku, w służbie Rzeczpospolitej. Choć nigdy nie żałował swojego wyboru i oddania ojczyźnie, przyszło mu za to zapłacić niezwykle wysoką cenę. O wyjątkowych zasługach Ludwika Marszałka „Zbroi” i o jego ponadczasowej legendzie opowiada dr hab. Tomasz Balbus, autor najnowszej publikacji poświęconej temu bohaterowi.

Natalia Pochroń

Beletrystyka

Smak zła, czyli co jadał Hitler?

Kuchnia Hitlera była jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic III Rzeszy. Fabularyzowana opowieść o jednej z degustatorek potraw Führera rzuca nieco światła na ten sekret.

Gordon Pape, Tony Aspler

Obozy i więzienia sowieckie na ziemiach polskich w latach 1944–1945

Wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemie polskie w 1944 roku towarzyszyła nowa fala terroru. Powstawały liczne obozy dla Polaków, a miejscem docelowym dla internowanych były łagry na terenie Związku Sowieckiego. Ilu osób dotknęły represje?

Dariusz Iwaneczko

Dlaczego przeprowadzono Akcję Wisła?

Celem akcji „Wisła” było odcięcie oddziałów OUN i UPA od naturalnego zaplecza. W tym celu w 1947 roku zorganizowano masowe deportacje Ukraińców i mieszanych rodzin polsko-ukraińskich na Ziemie Zachodnie. Co wpłynęło na podjęcie decyzji o przeprowadzeniu akcji?

Grzegorz Motyka

Gabriela Nastałek-Żygadło

„Piątka z ulicy Barskiej” i czarna legenda podziemia niepodległościowego

„Piątkę z ulicy Barskiej” można potraktować jako reprezentacyjny koszyk produktów z socjalistycznego supermarketu. W filmie Aleksandra Forda z 1954 roku odnajdziemy bowiem przegląd głównych motywów socrealistycznej myśli filmowej…

Benjamin Disraeli – konserwatywny reformator

Benjamin Disraeli przyszedł na świat 21 grudnia 1804 roku. Obok liberała Williama Gladstone’a był jednym z symboli życia politycznego epoki wiktoriańskiej. Był przy tym niebywale barwną postacią.

Michał Gadziński

Dlaczego doszło do zabójstwa Kurta Eisnera?

Kurt Eisner był niemieckim działaczem socjaldemokratycznym żydowskiego pochodzenia i twórcą Wolnego Państwa Bawarii w listopadzie 1918 roku. Jednak nastroje antysemickie w Niemczech nieustannie narastały i nie dało się ich zatrzymać...

Stanisław Żuławski

Andrzej Walicki – „PRL i skok do neoliberalizmu”, t. 2: „Antykomunizm zamiast wolności. Porachunki inteligenckie” – recenzja i ocena

Drugi tom trylogii zawierającej wybór artykułów Andrzeja Walickiego pod tytułem „PRL i skok do neoliberalizmu. Antykomunizm zamiast wolności. Porachunki inteligenckie” to cenna lektura, która może być szczególnie ciekawa dla czytelników zainteresowanych najnowszą historią Polski.

Piotr Brzeziński

Lenin wobec religii – brutalna ateizacja w ZSRS

Ateizacja w Związku Sowieckim dobitnie pokazała, że źródłem nietolerancji i fanatyzmu może być, na równi z religią, także ateizm...

Konrad Ruzik

Multimedia

Jak Ukraina oddała broń nuklearną za gwarancje bezpieczeństwa? Podcast

W 1994 roku Ukraina przekazała Rosji swój arsenał nuklearny. Podstawą tej decyzji było memorandum budapesztańskie, w którym Kijów otrzymał zapewnienie o poszanowaniu integralności terytorialnej Ukrainy przez Rosję, Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone. Posłuchaj, jak doszło do podpisania memorandum budapesztańskiego!

Jakub Jagodziński

Jak chowano elity w państwie Piastów? Archeologia o grobach komorowych

Groby to kopalnia wiedzy o ludziach. Od tysięcy lat zachowują pamięć o kulturze, zwyczajach, ale też zmianach jakie zachodziły w całych społeczeństwach. Chyba nie ma nic, co pozwoliłoby archeologom lepiej poznać społeczności elitarne, także na terenie dzisiejszej Polski.

Jakub Jagodziński

Jak powstał KL Plaszow?

Wśród samych Niemców nie było zgody, czy kontynuować eksterminację Żydów i innych więźniów przez pracę, czy racjonalnie wykorzystywać ich na potrzeby gospodarki wojennej. Jak doszło do przekształcenia obozu dla ludności żydowskiej w obóz koncentracyjny?

Ryszard Kotarba

Grzegorz Motyka – „Akcja "Wisła" '47. Komunistyczna czystka etniczna”

"„Akcja "Wisła" '47. Komunistyczna czystka etniczna” Grzegorza Motyki to książka o ludzkiej krzywdzie. Szczere i uczciwe rozliczenie bolesnej karty w historii polsko–ukraińskiej.

Co Napoleon Bonaparte myślał o Polakach?

„Ci ludzie tylko się bić umieją”. To jeden z wielu cytatów cesarza Francji dotyczącego Polaków. Na początku XIX wieku Napoleon Bonaparte dał Polakom nadzieję na odzyskanie niepodległości. Jego imię znajduje się w polskim hymnie, a wielu ludzi do dziś uważa go za człowieka oddanego sprawie polskiej, a co tak naprawdę sądził o Polakach?

Michał Danowski

Bitwa pod Lenino – mit założycielski LWP

Bitwa pod Lenino była początkiem szlaku bojowego Ludowego Wojska Polskiego. W okresie PRL nadawano jej szczególne znaczenie, a rocznica bitwy była obchodzona jako Dzień Wojska Polskiego.

Gaude, mater Polonia – pochodzenie i znaczenie jednego z najstarszych polskich hymnów

Hymn „Gaude, mater Polonia” został napisany ku czci św. Stanisława w XIII wieku przez Wincentego z Kielczy. To jedna z najstarszych polskich pieśni. Poznajcie jej historię i znaczenie.

Roman Mazurkiewicz

Deng Xiaoping – komunista, reformator i „wielkorządca” ChRL

Nazywano go „małym sternikiem”. Deng Xiaoping zapoczątkował głębokie reformy w komunistycznych Chinach. Partia pod jego rządami poddała krytyce rewolucję kulturalną i część dorobku Mao. Choć uważano go za liberała i pragmatyka, Deng potrafił również bezwzględnie pozbywać się swoich współpracowników.

Przemysław Benken

Krzysztof Mazowski – „Oravais 1808” – recenzja i ocena

Epoka napoleońska obfitowała w wojny i starcia. I to nie tylko te prowadzone przez Napoleona i Francuzów. W czasie apogeum potęgi napoleońskiego Cesarstwa na północy Europy doszło do konfliktu, który na zawsze odmieniła jeden z europejskich krajów. Jej decydujące starciu opisuje w HaBeku „Oravais 1808” Krzysztof Mazowski.

Michał Staniszewski

Chłopi w powstaniu styczniowym: różne oblicza jednego stanu

Zaangażowanie polskich chłopów w szeregi wojsk powstańczych mogło odmienić losy styczniowej insurekcji, ale czy w ogóle istniała szansa na mobilizację włościan? Co mógł zrobić w tej sprawie Tymczasowy Rząd Narodowy? I przede wszystkim, jaki stosunek do powstania styczniowego przyjęli chłopi?

Waldemar Chrobak

Stanisław Żuławski – „Przed Hitlerem. Od czerwonego karnawału do brunatnej twierdzy. Monachium 1918/1919”

Książka „Przed Hitlerem. Od czerwonego karnawału do brunatnej twierdzy. Monachium 1918/1919” autorstwa Stanisława Żuławskiego ukazuje jak Monachium stało się kolebką ruchu narodowo-socjalistycznego. Dowiemy się z niej m.in. czym zajmowało się Stowarzyszenie Thule.

Instytut Dziedzictwa Solidarności

„Alfabet Solidarności” – audiobook

„Alfabet Solidarności” w atrakcyjnej i lekkiej formie przybliża dzieje wielkiego ruchu społecznego. Staraniem Instytutu Dziedzictwa Solidarności przygotowano audiobook, który w sposób lekki i syntetyczny prezentuje bogatą historię z lat 1980–1981.

Multimedia

Kanut Wielki: skandynawski władca i wnuk Mieszka I Podcast

Posłuchaj historii o jednym z najważniejszych władców epoki wikingów! Dowiesz się w jaki sposób rządził, co było podstawą jego sukcesów i jak współcześnie oceniają go badacze.

Jakub Jagodziński

„Wielkie cywilizacje były germańskie”, czyli o propagandzie historycznej w III Rzeszy

W III Rzeszy propaganda dotykała każdej sfery życia człowieka, m.in. mediów, kultury czy nauki. W latach panowania nazistowskiego reżimu nawet historia nie była wolna od jego kontroli. Szczególnie dużą wagę przykładano do historii antycznej. Jak zatem wyglądał ten mariaż nauki i polityki?

Kacper Walczak

Rewolucja Xinhai i upadek chińskiego cesarstwa

W październiku mija kolejna rocznica wybuchu rewolucji Xinhai, która obaliła rządzącą Chinami mandżurską dynastię Qing i panujący w tym kraju ustrój. Cesarstwo zastąpiła republika.

Wojciech Tomaszewski

Krzysztof Lesiakowski – „Ignacy Loga-Sowiński (1914–1992). Portret gomułkowca” – recenzja

Biografie polityków komunistycznych nie są najbardziej porywającą lekturą, jaką można sobie wyobrazić. W tej niechlubnej konkurencji na czoło wysuwa się jednak biografia Ignacego Logi-Sowińskiego.

Krzysztof Lasota

Narody i Ludy Niereprezentowane – łączcie się!

11 lutego 1991 r. w Hadze powstała organizacja skupiająca dziś tak różne grupy jak Afrykanerzy, Asyryjczycy, Araukanie, Węgrzy rumuńscy, mieszkańcy Ingrii, Tajwanu czy Zanzibaru. Organizacja Narodów i Ludów Niereprezentowanych obchodzi dziś urodziny.

Trzy konferencje „Wielkiej Trójki” Galeria

W trakcie trzech konferencji Wielkiej Trójki (USA, Wielka Brytania, ZSRR) zapadały decyzje dotyczące politycznego kształtu globu po II wojnie światowej. Oto zbiór – nie zawsze oczywistych – zdjęć z czasów, w których ważyły się m.in. losy Polski...

Paweł Czechowski

„Dla nas był to obóz koncentracyjny”. Przypadek Kinder-KL Litzmannstadt

Czy zasadne jest porównanie sytuacji panującej w niemieckim obozie dla polskich dzieci w Łodzi do tej w obozach koncentracyjnych, skoro formalnie obóz przy ul. Przemysłowej nie był tego typu ośrodkiem? Jakie były psychiczne skutki pobytu małych więźniów w obozie?

Artur Ossowski

Deportacje Polaków do ZSRR: ilu wywieziono na „nieludzką ziemię”?

10 lutego 1940 roku rozpoczęto deportacje Polaków do ZSRR. Chociaż historycy dawno odrzucili liczbę ponad miliona wywiezionych, wciąż bywa ona przywoływana jako najbliższa prawdy.

Roman Sidorski

Richard Butterwick – „Światło i płomień. Odrodzenie i zniszczenie Rzeczypospolitej (1733–1795)” – recenzja i ocena

Każda książka autorstwa Richarda Butterwicka to prawdziwe wydarzenie. Tak też jest w przypadku pracy „Światło i płomień Odrodzenie i zniszczenie Rzeczypospolitej (1733–1795)”. Czy warto po nią sięgnąć?

Marek Chrzanowski

Czy Janusz Radziwiłł jest winny liberum veto?

Początek rządów Jana Kazimierza upływał pod znakiem skandalów i matactw. Król elekt dokonał oszustwa już w trakcie sejmu koronacyjnego w styczniu 1649 roku. Wyjaśnijmy podejście Janusza Radziwiłła do polityki dworu oraz nakreślmy jego stosunki z królem. Należy również odpowiedzieć na pytanie, czy to książę stał za pierwszym w historii zerwaniem sejmu poprzez liberum veto.

Jakub Jędrzejski

Stanisław Rek „Smyrna 1919–1922” – recenzja i ocena

I wojna światowa wcale nie była „wojną, która położyła kres wszystkim wojnom”. Zburzyła „Stary Świat” ale nie skonstruowała nowego. „Smyrna 1919–1922” Stanisława Reka traktuje właśnie o konsekwencjach Wielkiej Wojny – a mianowicie o nieudanej próbie budowy Wielkiej Grecji w XX wieku.

Michał Staniszewski

Wywiady

Sprawa taterników: kurierzy wolnego słowa z Paryża do PRL

W lutym 1970 r. zakończył się tzw. „proces taterników” – młodych ludzi, którzy w końcu lat 60. przenosili książki wydane przez Instytut Literacki w Paryżu do pomarcowej Polski Ludowej Władysława Gomułki. O inicjatywie tej oraz jej skutkach rozmawialiśmy z dr. Bartoszem Kaliskim z Instytutu Historii PAN, autorem wydanej kilka miesięcy temu monografii poświęconej temu zagadnieniu.

Szymon Wiesenthal – najsłynniejszy „łowca nazistów”

Wielokrotnie ocierał się o śmierć i tylko cud sprawił, że przeżył. Jak miliony innych Żydów podczas holokaustu stracił niemal całą rodzinę. Gdy wojna dobiegła końca, postawił sobie jeden cel: ścigać niemieckich zbrodniarzy. Przyczynił się do schwytania ponad 1000 nazistów, w tym m.in. Adolfa Eichmanna.

Michał Danowski

Śmierć ks. Jerzego Popiełuszki

19 października 1984 r. został bestialsko zamordowany ks. Jerzy Popiełuszko. Zabito go za jego działalność i pogląd na ówczesną sytuację polityczną. Kolejna rocznica jego śmierci przypomina o zbrodniczej stronie systemu komunistycznego w Polsce.

Rafał Łatka

Okrągły Stół. Bezkrwawe zwycięstwo czy kapitulacja?

Okrągły Stół pozostaje kością niezgody. Spór o jego rolę trwa do dzisiaj. Która strona ma rację? Czy można to jednoznacznie rozstrzygnąć?

Karolina Kreja

Czy powstanie listopadowe musiało skończyć się porażką?

Odpowiedź na krążące od zawsze pytanie „czy powstanie listopadowe można było wygrać?” wymaga zapoznania się z sytuacją, w jakiej stanęło Królestwo Polskie 29 listopada 1830 roku.

Marcin Petrynko

W walce o narodowy socjalizm. Czarny Front kontra NSDAP

Czarny Front dążył do przebudowy Niemiec na gruncie narodowym i socjalistycznym. Zawzięcie zwalczał ugrupowanie Adolfa Hitlera, choć wyrastał z tych samych korzeni co NSDAP. Dlaczego więc chciał obalić Führera?

Tomasz Kosiński

Wielki pożar Smyrny

W dniach 13–17 września 1922 roku doszło do jednego z największych pożarów w historii. Spłonęły chrześcijańskie dzielnice Smyrny, a Nureddin Pasza, wbrew woli Atatürka, tuż po wkroczeniu Turków do miasta, wydał rozkaz wymordowania tamtejszych chrześcijan. Smyrna stała się Izmirem. Jak doszło do zajęcia miasta przez armię turecką?

Stanisław Rek

Gdy Chrystus miał pięć lat

Choć Rzym stanowił jedno z największych imperiów w dziejach, to historia nie kończy się tylko na jego potędze. Jak wyglądał świat, gdy dorastający Jezus z Nazaretu miał raptem kilka lat? Jakimi wydarzeniami żyli mieszkańcy Germanii, Panonii, a nawet odległych Chin?

Wojciech Roszkowski

„Blaski i cienie Odrodzonej”. Pomocnik Historyczny POLITYKI – recenzja i ocena

Pomocnik Historyczny tygodnika „Polityka” to kolejny tom z serii publikacji, która przez kilka lat zdążyła zdobyć uznanie czytelników. Poszczególne Pomocniki zazwyczaj są co najmniej solidne, a zdarzają się też naprawdę znakomite. Czy tak jak jest w przypadku Pomocnika poświęconego dziejom II Rzeczypospolitej?

Cezary Wołodkowicz

Mehmed Zdobywca - kat Bizancjum

W pierwszej połowie XV wieku stało się jasne, że Konstantynopol wpadnie w ręce tureckie jak dojrzały owoc. Ręce po miasto wyciągnął w końcu sułtan znany później jako Mehmed Zdobywca...

Roger Crowley

Bona Sforza – smok z Wawelu

Bona Sforza w Polsce uchodziła za bezwzględną i okrutną, choć włoscy nauczyciele mówili o niej, że jest łagodna i delikatna. Współcześni nie wyrażali się o Bonie najlepiej, czym zarazili się także późniejsi dziejopisarze. Czy królowa faktycznie była trucicielką i intrygantką? A może zbyt dobrze radziła sobie w świecie, który wydawał się być zarezerwowany dla mężczyzn?

Sebastian Adamkiewicz

Jak zaczęła się norweska wojna domowa z XII i XIII wieku?

Co może łączyć bękarta króla, zakonnika i sądy Boże? Zasadniczo niewiele, ale w średniowiecznej Norwegii ta mieszanka doprowadziła do wojny, która trwała 110 lat. Jednak jak to wszystko się zaczęło?

Paweł Gliźniewicz

Akcja „Kutschera” – śmierć „kata Warszawy”

Akcja „Kutschera” z 1 lutego 1944 roku była jedną z najważniejszych akcji zbrojnych Armii Krajowej. Tego dnia członkowie polskiego podziemia zastrzelili Franza Kutscherę, znienawidzonego przez mieszkańców stolicy dowódcę SS i Policji na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa.

Waldemar Kowalski

Patryk Pleskot – „Portret mordercy. Artysta, który zabił prezydenta” – recenzja i ocena

Zamach na prezydenta Gabriela Narutowicza położył się cieniem na historii II Rzeczypospolitej. Patryk Pleskot w swojej najnowszej książce rekonstruuje portret zabójcy.

Wojciech Sobański

Dymitr Samozwaniec I: mnich, który został carem

Dymitr Samozwaniec podawał się za zaginionego, a w rzeczywistości zmarłego Dymitra Iwanowicza. Niecały rok po objęciu władzy, został zamordowany przez spiskowców. Jak wyglądał zamach na jego życie?

Mateusz Wójcik

Serhii Plokhy – „Wrota Europy. Zrozumieć Ukrainę” – recenzja i ocena

Od 24 lutego 2022 roku Ukraina znalazła się w centrum zainteresowania całego świata. Nie dziwi więc, że znacząco wzrosła liczba książek wydawanych o tym kraju, zarówno tych dotyczących obecnych wydarzeń, ale również historii tego kraju.

Daria Czarnecka

Ofensywa Tet: zwycięska klęska

Ofensywa Tet była jednym z kluczowych momentów całej wojny w Wietnamie. Oprócz znaczenia militarnego miała też ogromne znaczenie polityczne. Co o niej wiemy?

Lech Ryżewski

Masakra wsi Koniuchy (29 stycznia 1944 r.)

29 stycznia 1944 roku grupa sowieckich, w tym żydowskich, partyzantów napadła na polską wieś Koniuchy leżącą na pograniczu litewsko-białoruskim. Zginęło prawie 40 mieszkańców. Jakie były przyczyny i przebieg tej zbrodni? Czy można było jej uniknąć?

Anna Kraus

Wywiady

Przemysław Wywiał: „Burza” zaczęła się na Wołyniu

28 stycznia 1944 r. utworzono 27. Wołyńską Dywizję Piechoty AK – jednostkę, która przez kilka miesięcy prowadziła zacięte walki z Niemcami, swój heroiczny szlak bojowy zakończyła zaś rozbrojona przez Sowietów. O polskich żołnierzach z Kresów, którzy rozpoczęli akcję „Burza”, opowiada dr Przemysław Wywiał.

Wspomnienia

Ostatnie dni PZPR

Jak wyglądał zmierzch Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej wspomina Mieczysław Rakowski. W swoim dzienniku opisuje ostatnie dni siły rządzącej Polską przez pół wieku.

Mieczysław Rakowski