Wczesne średniowiecze

Harald III Srogi – piorun Północy

Harald III Srogi walczył już jako piętnastolatek. Był najemnikiem na Rusi Kijowskiej oraz dowódcą gwardii wareskiej. Został królem Norwegii i pretendował do tronu Danii i Anglii, najeżdżając oba kraje. „Piorun Północy” – jak nazwał go Adam z Bremy, wiódł żywot prawdziwego wikinga.

Rafał Gumiński

Bitwa pod Poitiers, czyli zderzenie cywilizacji?

25 października 732 r. sprzymierzone wojska frankijskiego majorodoma Karola i akwitańskiego diuka Odona stanęły naprzeciwko armii arabskiej Abd ar-Rahmana. Po siedmiu dniach walk na rzymskim trakcie między Poitiers a Tours Arabowie zostali pokonani i odparci. Ponad 1000 lat później bitwę ogłoszono przełomową dla dziejów Europy i świata. Czy słusznie?

Marcin Sałański

Poznań: przełomowe badania polskich naukowców dot. społeczeństwa państwa Piastów

W V wieku n.e. zakończyły się zasadnicze procesy demograficzne kształtujące strukturę genetyczną populacji zamieszkującej w X-XII wieku n.e. obszar współczesnej Polski. Do ukształtowania się struktury genetycznej mieszkańców państwa Piastów nie była konieczna żadna dodatkowa migracja mająca miejsce po V wieku n.e. – wynika z badań naukowców pod kierownictwem prof. Marka Figlerowicza.

Nauka w Polsce

Wisła, rzeka Piastów

Pierwsze wzmianki o Wiśle pochodzą jeszcze z 7–5 roku przed naszą erą. W IX i X wieku na terenach w dorzeczu górnej Wisły uformował się organizm państwowy zwany państwem Wiślan. Rzeka Wisła była świadkiem kształtowania się polskiej państwowości i towarzyszy nam od wieków.

Andrzej Chwalba

Zielone Świątki w czasach pogańskich i chrześcijańskich

Początkowo Zielone Świątki były słowiańskim świętem rolników i pasterzy, które z biegiem lat zostało przejęte przez chrześcijaństwo i połączone z obchodami zesłania Ducha Świętego. Jak Zielone Świątki obchodzili nasi przodkowie?

Anna Wójciuk

Normańska Anglia – jej kultura i społeczeństwo

W Boże Narodzenie 1066 r. Wilhelm, książę Normandii, został koronowany na króla Anglii. Jego koronacja zapoczątkowała okres dynamicznych zmian. Skutki podboju normańskiego na zawsze odmieniły polityczny, kulturowy i społeczny krajobraz nie tylko Anglii, ale i całych Wysp Brytyjskich.

Rafał Gumiński

Jakie są związki Islandii z ludnością celtycką?

Język, tradycja literacka oraz pierwsza w Europie demokracja parlamentarna wykształciły się na Islandii w wyniku zasiedlenia wyspy przez norweskich wikingów. Islandczycy do dziś szczycą się nordyckim rodowodem, ale czy mieszkańcy wulkanicznej wyspy są wyłącznie potomkami Skandynawów? Jak badania genetyczne mogą zmienić historyczną perspektywę?

Paweł Burdzyński

Jak przenikały się światy pogańskich wikingów i islamskiego Bliskiego Wschodu?

Dziesiątki tysięcy arabskich dirhemów, ale też pojedyncze przedmioty jak pierścień z inskrypcją: „Allahowi” czy kadzielnica pochodząca z irańskiego Chorasanu – to tylko niektóre z bliskowschodnich przedmiotów odkrytych w Skandynawii. Skąd się tam wzięły i czego dowodzą?

Co łączy zajączka wielkanocnego z germańską boginią umarłych?

W kulturze ludowej zając był traktowany jako zwierzę nieczyste, które sprowadzało nieszczęścia. Jak to więc możliwe, że teraz to właśnie on jest jednym z symboli świąt Wielkiej Nocy?

Wieki barwne, czyli o symbolice koloru w średniowieczu

Ludzie średniowiecza cenili kolory, nadając im zarazem głębokie znaczenie symboliczne. Skąd się wzięły ich wyobrażenia o barwach? Dlaczego płaszcze królewskie bywały czerwone? Czy czerń od zawsze była tożsama z mrokiem? I z jakiego powodu kolor zielony uspokajał?

Szymon Szaliga

Boska śmiertelność. Czy Asowie byli zwykłymi ludźmi?

Trudno doszukać się wśród nordyckich bogów nieskazitelnych moralnie jednostek. Być może dlatego, że Asowie byli tylko zwykłymi ludźmi, którym udało się zbiec z Troi? Jak wygląda śmiertelny aspekt historii mieszkańców Asgardu?

Wiktoria Zaborowska

Święto Jul, czyli ofiary Odyna, Dziki Gon i zakrapiane opowieści

Co 9 lat mieszkańcy Skandynawii udawali się do Starej Uppsali, aby celebrować Jul i składać ofiary Odynowi. Ofiary ze zwierząt i ludzi. Czy w opisach chrześcijańskich kronikarzy znajduje się choć źdźbło prawdy? I czy Jul było wyłącznie krwawym świętem?

Robert F. Barkowski: Absalon stał się siłą napędową duńskich najazdów na Słowian

Publikacja „Pomorze Zachodnie 1185” (po „Konungahella 1135” i „Rugia 1168”) autorstwa Roberta F. Barkowskiego stanowi zwieńczenie trylogii poświęconej zmaganiom Słowian nadbałtyckich z Duńczykami, która ukazała się w ramach serii „Historyczne Bitwy”. Tym razem autor opisuje wyprawę na Pomorze Zachodnie, której dowództwo zmorzony chorobą Waldemar I powierzył Absalonowi i synowi Kanutowi.

Jak chowano elity w państwie Piastów? Archeologia o grobach komorowych

Groby to kopalnia wiedzy o ludziach. Od tysięcy lat zachowują pamięć o kulturze, zwyczajach, ale też zmianach jakie zachodziły w całych społeczeństwach. Chyba nie ma nic, co pozwoliłoby archeologom lepiej poznać społeczności elitarne, także na terenie dzisiejszej Polski.

Boskie, królewskie czy przeklęte? Symbolika zwierząt w średniowieczu

Znaczenie, które w średniowieczu nadano niektórym zwierzętom, nadal stanowi element zachodniej kultury i obyczajowości. Jaka więc była średniowieczna geneza symboliki fauny? Dlaczego lwa zwykle przedstawia się jako króla? Czy pies zawsze był uosobieniem wierności? Do czego doprowadziło masowe uśmiercenie kotów?

Szymon Szaliga

Multimedia

Kanut Wielki: skandynawski władca i wnuk Mieszka I Podcast

Posłuchaj historii o jednym z najważniejszych władców epoki wikingów! Dowiesz się w jaki sposób rządził, co było podstawą jego sukcesów i jak współcześnie oceniają go badacze.

Skarb z Górzna: srebrny depozyt z czasów Chrobrego

Był rok 1931, kiedy we wsi Górzno, w majątku Müllerów prowadzono orkę. Maszyną parową przeciągano pług po wilgotnej ziemi. Nikt nie spodziewał się, że czynność ta doprowadzi do niebywałego odkrycia. Monety ze skarbu są niemym świadkiem historii anonimowego człowieka sprzed tysiąca lat.

Adrian Gendera

Jarosław Mądry: twórca potęgi Kijowa

Jarosław Mądry był jednym z najważniejszych władców Rusi Kijowskiej, a jego polityka wpłynęła na potężny rozwój Kijowa. Jakie były jego związki ze skandynawskimi wikingami i czemu zawdzięcza przydomek „Mądry”?

Litewskie boginie: ile miały w sobie z wiedźmy?

Relikty pradawnych pogańskich wierzeń po dziś zakorzenione są w naszej chrześcijańskiej kulturze, a przede wszystkim w folklorze ludowym. Bałtyjskie bóstwa, a zwłaszcza boginie, stanowiły element natury i tak jak ona były niejednoznaczne. Czy wyobrażenie wiedźmy mogło zaczerpnąć swój pierwowzór od litewskich bogiń?

Co ciekawego oferuje wydawnictwo Avalon w grudniu?

Jerzy Sperka w publikacji „Książęta i księżne raciborscy (1290/1291-1521)” przedstawia sylwetki 25 najważniejszych książąt i księżnych raciborskich, od końca XIII w., do początku XVI w.. Edward Rymar i jego „Barnim I Książe Słowian na Pomorzu (ok. 1220/21-1278)” to pierwsza na polskim rynku wydawniczym biografia Barnima I, księcia Pomorza Zachodniego.

Mariusz Samp: Miecław miał szansę na zjednoczenie pod swoim zwierzchnictwem państwa polskiego, ale ostatecznie tak się nie stało

„Mazowsze 1047” to kolejna publikacja z serii „Historyczne Bitwy”. Książka poświęcona jest starciu, do którego doszło między księciem piastowskim Kazimierzem Odnowicielem a możnowładcą Miecławem. Co wpłynęło na rozwój jego kariery, jak udało mu się opanować Mazowsze i czy miał szansę na zjednoczenia państwa polskiego? Na te pytania odpowiada Mariusz Samp, autor wspomnianej książki.

Co ciekawego oferuje wydawnictwo Bellona w listopadzie?

Iwona Kienzler w publikacji „Elżbieta II. Niezwykła królowa” przedstawia sylwetkę Elżbiety II. Królowej, która zapisała się w pamięci nie tylko Brytyjczyków. Grzegorz Kuczyński i jego „Wagnerowcy. Psy wojny Putina” zgłębiają tajemnicę niebezpiecznych najemników. Mariusz Samp zabiera nas w czasy XI – wiecznej Europy w „Mazowszu 1047”.

O pochodzeniu pierwszych Piastów nie wiemy (jeszcze) nic nowego

W krajowych mediach pojawiły się informacje dotyczące badań nad pochodzeniem Piastów. Rzecz w tym, że odnoszą się one do wyników badań sprzed pięciu lat, dlatego zasadniczo nie wiemy dziś nic nowego. Spróbujmy ustalić, co mówią dotychczasowe badania i na jakie wyniki wciąż czekamy?

W niedzielę w TVP Historia film o początkach dynastii Piastów

O tym, jak Piastowie doszli do władzy, opowiada film dokumentalny „Od Popiela do Piasta” w reżyserii Zdzisława Cozaca, którego premiera odbędzie się w niedzielę w TVP Historia. W barwnych inscenizacjach do tej produkcji wzięło udział ponad 100 odtwórców.

Nauka w Polsce

35% DODATKOWEGO RABATU NA HISTORIĘ W NAJLEPSZYM WYDANIU

Jesteś Czytelnikiem Histmag.org! Mamy dla Ciebie specjalny kod rabatowy upoważniający do zakupu książek Wydawnictwa Astra z DODATKOWYM upustem w wysokości 35%.

Ewa Kassala – „Czas bogini” – recenzja i ocena

Początki dynastii Piastów i polskiej państwowości, czas gdy wiara w dawne słowiańskie bóstwa ma zostać zastąpiona nową religią. Ewa Kassala przedstawia swoją wizję tej historii w najnowszej powieści „Czas bogini”.

Iwona Szymichowska

Świat wikingów oczami Hollywood

O wczesnośredniowiecznej Skandynawii i nowym serialu dokumentalnym National Geographic – „Czas wikingów” rozmawiamy z jego producentką Anna O'Malley.

Seiðr – praktyki magiczne w epoce wikingów

Niosły choroby, śmierć i strach. Mogły też leczyć i zapewniać pomyślność. Pozwalały nie tylko poznać przyszłość, ale również ją zmieniać. Praktyki magiczne seiðr miały potężną moc. Dlaczego zajmowały się nimi przede wszystkim kobiety i co o seiðr mówi nam archeologia?

„Walkiria” z Hårby: unikatowy przedmiot z epoki wikingów

„Walkiria” z Hårby jest jednym z kilkudziesięciu znanych artefaktów doby wikingów, które ukazują uzbrojone kobiety. Kim były walkirie i czy figurka rzeczywiście jest wyobrażeniem opiekunki skandynawskich wojowników? Oto krótka historia „Walkirii” z Hårby.

Mariusz Samp – „Bitwa pod Cedynią” – recenzja i ocena

Bitwa pod Cedynią obrosła szeregiem mitów i legend. Mariusz Samp kreśli szerokie tło jednego z pierwszych udokumentowanych starć państwa Polan, analizuje źródła i stawia ważne pytania.

Marek Chrzanowski

Jedwab, purpura i złoto: jak ubierali się cesarze bizantyńscy?

Każdy kto choć raz zetknął się z kulturą bizantyńską, z pewnością widział wizerunki cesarzy przyodzianych we wspaniałe regalia. Drogie kamienie, złote nici i purpurowe jedwabie miały wprawić widzów w osłupienie. Jaka była ich historia i symbolika?

Paweł Lachowicz

Wydarzenia

Festiwal Słowian i Wikingów 2022: Program, atrakcje, data

Festiwal Słowian i Wikingów odbywający się na wyspie Wolin w tym roku zaplanowano od 5 do 7 sierpnia 2022 roku. W programie przewidziano warsztaty dawnych rzemiosł, występy zespołów muzyki dawnej, inscenizacje wydarzeń i obrzędów sprzed 1000 lat oraz pokazy walk i treningi drużyn wojów.

Redakcja

Co wiadomo na temat lokalizacji bitwy pod Cedynią?

Gdzie dokładnie miało miejsce starcie wojsk księcia Mieszka I i margrabiego Marchii Łużyckiej Hodona? Dlaczego armia margrabiego ruszyła na ziemie państwa Polan?

Mariusz Samp

Mariusz Samp – „Bitwa pod Cedynią”

W książce „Bitwa pod Cedynią” Mariusz Samp zgłębia dzieje bitwy armii księcia Mieszka I i margrabiego łużyckiego Hodona. Jakie były przyczyny wojny polsko – niemieckiej? Co zadecydowało o zwycięstwie księcia z rodu Piastów?

Bitwa pod Dun Nechain: „piktyjski Bannockburn”

Słynna bitwa pod Bannockburn z 1314 roku była punktem zwrotnym szkockiej wojny o niepodległość. Kilkaset lat wcześniej, również na terenie dzisiejszej Szkocji miało miejsce inne starcie o równie kluczowym znaczeniu: wynik bitwy pod Dun Nechain (Dunnichen) z 685 roku zapewnił Piktom niezależność od Nortumbrii.

Paweł Burdzyński

Robert F. Barkowski – „Fontenoy 841” – recenzja i ocena

„Fontenoy 841” to praca Roberta Barkowskiego poświęcona niezwykle istotnej dla Europy bitwie, o której jednak w gruncie rzeczy niewiele wiadomo. Jest jednak możliwe, że to ona wpłynęła na kształt Europy. Czemu? Próbę odpowiedzi na to pytanie autor zawarł w swojej kolejnej Historycznej Bitwie.

Michał Staniszewski

Cartaventura Lhasa: recenzja i ocena

Fani Lary Croft i Nathana Drake'a — nadstawcie uszu! „Cartaventura Lhasa” to gra karciana, wobec której nie możecie przejść obojętnie!

Mateusz Balcerkiewicz

Przewrót pałacowy i pierwszy bunt synów Ludwika Pobożnego

Opór przeciwko władzy Ludwika Pobożnego, następcy Karola Wielkiego, doprowadził do serii konfliktów wewnętrznych. Dlaczego synowie Ludwika zbuntowali się przeciwko własnemu ojcu?

Robert F. Barkowski

Winlandia: niespełniony „amerykański sen” wikingów

Żywioł doprowadził Leifa Erikssona do wybrzeży Winlandii. Był to prawdziwy dar od Boga lub Odyna. Żyzne ziemie, gęste lasy oraz zielone pastwiska stanowiły podatny grunt pod zasiedlenie. Dlaczego więc nie wykorzystano potencjału terenów Ameryki Północnej a legendarna ziemia zyskała status przeklętej?

Cartaventura Winlandia: recenzja i ocena

Weź pasjansa i skrzyżuj go z grą paragrafową, a na koniec podlej wszystko hojnie historycznym sosem. Rezultat, czyli „Cartaventura Winlandia”, jest niezwykle interesujący!

Mateusz Balcerkiewicz

Co ciekawego oferuje wydawnictwo Bellona w maju?

Martyn Rady w książce „Habsburgowie” przedstawia losy jednego z najpotężniejszych rodów w Europie. Robert F. Barkowski w „Fontenoy 841” odsłania kulisy konfliktu wewnętrznego w imperium Franków pomiędzy potomkami Karola Wielkiego.

Władysław Duczko: Włodzimierz Wielki nie miał nic wspólnego z Rosją

Kiedy tak naprawdę rozpoczął się okres wikiński, skąd wzięła się nazwa „Rusowie” i co oznaczał kolczyk w uchu Świętosława? O początkach Rusi, potędze Księstwa Kijowskiego i rosyjskiej propagandzie dotyczącej najstarszych dziejów Kijowa rozmawiamy z profesorem Władysławem Duczko, wybitnym mediewistą, autorem książki „Ruś Wikingów”.

Kamil Kajkowski: Demonologia to pojęcie ukute tak naprawdę w oparciu o religijność ludową XIX w. i początku XX w.

Religia i kultura Słowian przeżywa dziś swoisty renesans. Powstają kolejne powieści, filmy i seriale inspirowane wierzeniami naszych przodków. Ile w nich prawdy? O Słowianach i popularnych produkcjach audiowizualnych rozmawiamy z doktorem Kamilem Kajkowskim, archeologiem i specjalistą w zakresie kultury duchowej wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny Zachodniej.

Wydarzenia

IV edycja Międzynarodowej Konferencji Naukowej Colloquia Ceranea odbędzie się w dniach 12-14 maja 2022

Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo‑Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana (Ceraneum) Uniwersytetu Łódzkiego zaprasza społeczność akademicką oraz pasjonatów historii i dziedzictwa kulturowego na czwartą edycję międzynarodowej, interdyscyplinarnej konferencji naukowej Colloquia Ceranea.

Mat. pras.

Jajko i jego rola w „słowiańskich zaświatach”

Kolorowa pisanka jest częścią wielkanocnej tradycji. Dziś barwne jajko kojarzy się nam głównie z radosnym czasem nadchodzącej wiosny, ale w kulturze ludowej posiada ono jeszcze drugi mroczny aspekt. Jajko wiązało się również ze sferą duchów i zaświatami. W jaki sposób?

Prof. Wyrwa: Ostrów Lednicki najpewniejszą lokalizacją chrztu Polski

Ostatnie badania potwierdziły, że to Ostrów Lednicki jest najpewniejszą lokalizacją chrztu księcia Mieszka w 966 roku – powiedział PAP dyrektor Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy prof. Andrzej M. Wyrwa. W czwartek obchodzone jest Święto Chrztu Polski.

Nauka w Polsce

Walhalla: pośmiertne miejsce chwały wikingów

Walhalla była celem ostatecznym drogi każdego wikinga wierzącego w starych bogów. Przekraczając jej bramy, wojownik oddalał się od ziemskich trosk, ale w zamian musiał służyć Odynowi. Czym była Walhalla i czemu jej geneza wiąże się z „żywymi trupami”?

Robert F. Barkowski: Nowa powieść historyczna i opowiadania - kolejna porcja literackiej narracji o Polsce i Słowiańszczyźnie

Robert F. Barkowski specjalizuje się w opisywaniu dziejów średniowiecza, zwłaszcza Słowian. Po wielu książkach historycznych i popularnonaukowych przyszła kolej na literaturę piękną: dwie powieści historyczne, „Włócznia” i „Odsiecz” w cyklu „Powieść historyczna z czasów piastowskich” oraz opowiadania historyczne „Opowieści połabskie”. O dwóch z nich opowiada na łamach Histmaga.

Arkona: święte miejsce Słowian połabskich

Arkona była jednym z najważniejszych ośrodków religijnych Słowian. Był to gród o znaczeniu nie tylko militarnym, ale przede wszystkim kultowym. Pamięć o nim przetrwała w źródłach pisanych, a obecny stan wiedzy na temat Arkony jest także zasługą badań archeologicznych.

Reakcja pogańska: bunt przeciwko Bogu czy możnym?

Początek chrystianizacji na ziemiach polskich przebiegał bardzo opornie. Czy chrześcijański Bóg nie był tak potężny, jak oczekiwali tego poganie? Dlaczego doszło do reakcji pogańskich?

Marcowe nowości Wydawnictwa Novae Res – zobaczcie!

W książce „Opowieści połabskie” Robert F. Barkowski snuje pełne magii i tajemnic opowieści o średniowiecznym Połabiu. Z kolei w „Odsieczy. Powieści historycznej z czasów piastowskich” przenosi swoich Czytelników w odległe czasy panowania Chrobrego. W obu z nich pozwala podążać razem z bohaterami przez krainy Połabia, ukazując przy tym niełatwą historię tego regionu.

Król Kanut Wielki: skandynawski władca i wnuk Mieszka I

Król Kanut Wielki był jednym z najwybitniejszych skandynawskich władców epoki wikingów. Utalentowany wódz, niezwykły strateg i rezolutny polityk, który potrafił przejąć, utrzymać i rozszerzać władzę. Kim był wnuk Mieszka I, który władał trzema europejskimi państwami?

Leif Eriksson – wiking, który dotarł do Ameryki

Leif Eriksson był jednym z najważniejszych skandynawskich żeglarzy epoki wikingów. Czy rzeczywiście jako pierwszy Europejczyk dotarł do Ameryki Północnej, czyniąc to blisko 500 lat przed Kolumbem?

Natalia Pochroń

Izabela Śliwińska-Słomska

Kusza: diabelska broń czy genialny wynalazek?

Kuszę uważano za jedną z najskuteczniejszych broni średniowiecza. Budziła jednak kontrowersje, szczególnie w świecie Zachodu. Jak wyglądała ewolucja kuszy i co sprawiło, że obwołana została „narzędziem Szatana”?

Paweł Wakuła – „Bjorn. Oczy smoka” – recenzja i ocena

Paweł Wakuła po raz trzeci zabiera czytelnika w fascynującą podróż do świata wikingów, którzy w tej części opowieści wyruszyli na południowy wschód – w kierunku Bosforu i Morza Egejskiego. Jak wyglądało spotkanie dzielnego Bjørna ze smokiem?

Piotr Bejrowski

Beletrystyka

Szalony plan Bjørna: wyprawa na Kijów

Bjørn Stenskalle – młody, ale już doświadczony wojownik ma plan. Wie, jak otworzyć bramy potężnego grodu Rusów.

Paweł Wakuła

Początki ikonoklazmu

Ikonoklazm był ruchem religijnym sprzeciwiającym się szerzeniu kultu świętych obrazów i wizerunków. Usunięcie wizerunku Chrystusa z pałacu cesarskiego przez Leona III zapoczątkowało długotrwały konflikt ikonoklastów z papiestwem. Jaka była geneza i początki rozprzestrzeniania się ikonoklazmu w Europie?

Judith Herrin